O compromiso de Xerais en tempo de reclusión

Catro títulos de Xerais para abrirlle a porta á lectura en galego, ese é o título da entrada do Blog de Xerais que nos anuncia esta boa nova.

A xenerosidade e o compromiso dunha empresa co galego, neste caso -ademais- tendo en conta que xa non é galega,  que non son bos tempos para a edición na nosa lingua... que acaban de pasar por unha crise forte na que perderon o mellor dos seus activos: Manolo Bragado (un home ao que -coma a Rivas- costa traballo chamar Manuel, tanta é a confianza que a parte iluninada do país ten neles).

Grazas, Xerais, por activar a mellor demostración de que estás na defensa do país e a súa lingua. Agora está a pelota outras mans, na do profesorado que pode recomendar esta lectura, por dala a coñecer, por motivar ao alumnado (tamén a distancia), por poñer en valor unha iniciativa que merece todo a nosa consideración. 

Está a pelota nas mans das familias á que unha industria lle facilita o tempo de ocio dos seus fillos e fillas, un libro para cada tramo de idade, unha boa escolla que se lles entrega nas mans / ollos a través da pantalla (nestes tempos nos que seixa a eles lles gusta máis mirar a través desa luz).

Agora, a pelota está nas mans de toda a xente que debería estar dirixindo e redirixindo esta iniciativa ás redes para que ninguén quede sen saber que cada rapaz e rapaza deste país foi agasallado con catro libros, para que ocupen o seu tempo de descanso, facendo o mellor que poden facer en situación de alarma e reclusión, lendo boa literatura.

Este paso non é un paso calquera. Este paso é unha maneira seria e comprometida de defender a lectura  e a lingua, a literatura e á rapazada. Se algún neno ou nena non se enteran de que teñen catro libros de agasallo, será que as persoas adultas non estamos onde temos que estar, non facemos o que debemos facer. 

Viñeron os Magos e trouxeron lectura!

De cando as mulleres abriron as portas do mundo

Veleno de tinta impresa de Xosé A. Neira Cruz, premio Ánxel Fole de Narración Curta do concello de Lugo.

Presentación editorial: "Elvira Morales, unha moza nacida a finais do século XIX, acaba de rematar os estudos de maxisterio e toma a decisión de apostar polo seu soño de traballar como xornalista nunha sociedade en que ese cometido está reservado para os homes. Con todo, a sociedade coruñesa da época foi berce de figuras femininas que constitúen un referente para a reivindicación e o exercicio dos dereitos profesionais das mulleres: Fanny Garrido, Emilia Pardo Bazán, Sofía Casanova... (...) Nese contexto, apoiada pola súa compañeira Herminia, a linotipista, e tamén pola súa amiga María Barbeito, Elvira Morales ten que atopar o seu futuro. (...) Unha homenaxe ás pioneiras que abriron camiño."

Un libro necesario: a ficción dun tempo e das mulleres que deixaron unha pegada que o Golpe de Estado borrou e só moito tempo despois se vai descubrindo. Mulleres que acompañaron o camiñar pola liberdade dos homes que foron compañeiros. O tempo no que Emilia Pardo Bazán vivia en Meirás, no que a pedagoga María Barbeito poñía en pé os seus soños, no que Fanny Garrido escribía e traducía compartindo co seu home Marcial del Adalid poemas que el musicaba, no que Sofía Casanova se estreaba como primeira muller correspondente de guerra no estranxeiro, no que María Miramontes cosía para o máis granado da sociedade soruñesa, no que Elvira Vao militaba nas Irmandades da Fala, no que Amparo López Jeán estableceria relacións con César Alvear para posibilitar a saga dos Alvear López con continuarían a labor a pro dos republicanismo, no que Francisca Herrera se preparaba para ser a primeira muller en acceder á Real Academia Galega, no que Filomena Datoescribía e defendía o papel da muller, no que a pianista Eugenia Osterberger compoñía magníficas pezas, no que María Dolores del Adalid pintaba ou no que Carolina Otero acompañaba príncipes.  

Porque ás veces o corazón está encapsulado, porque todo o que poidas perder xa non formaba parte do que tiñas... por todo iso! 

Unha novela de adultos dunha autora de LIX

Tardei en lela. Había algo escuro nesa colección de contos, Un animal chamado néboa, que xa partía do título; algo desacougante. Xa o fora Recinto gris aínda nunha colección xuvenil. Mundos dunha dureza diamantina nos que resulta difícil ver saída.

Se algo caracteriza a literatura para a infancia e a mocidade é a esperanza. Cando se traballa con persoas que non teñen demasiada experiencia hai que manter a esperanza non só porque aínda todo é posible, senón, e sobre todo,  porque hai que entregarlla cada día e aínda nas peores circunstancias para que aprendan que o que hoxe é negro mañá pode ter outra cor. Ledicia Costas sábeo. A autora asume outro destinatario cando quere mostrar a crueldade máis absoluta e semella descargar nestes relatos o veleno máis mortífero e letal. Escolle unha época, a II Guerra Mundial e "a condición humana en situacións límites". 

Leningrado sitiado pola fame coa imaxe dos antropófagos buscando alimento. A derradeira criatura que nace e morre deseguida xunto ao pai co que debeu repartir o leite materno. A vida nos campos de concentración, as torturas que conducen á morte producindo a maior dor, a falta de todo tipo de escrúpulo ou sentimento, o sadismo ata límites insospeitados. Hai relatos onde a autora nos quere dar un respiro como o que relata o encontro entre unha xaponesa descendente dun supervivente da radioactividade e o fillo do que comandaba o avión soltou a bomba atómica, recolle o nome Hope da esperanza e unha chiscadela á fábrica de chocolate de Dahl, ou aquel outro no que a xustiza actúa contra un torturador e podemos albiscar un final feliz. Pero son os menos, pero é unha luz moi débil no medio da noite escura, porque os xuízos aos nazis deixan portas abertas, porque non son só os nazis e fascistas os que nos fan desconfiar do xénero humano, os norteamericanos tampouco fan xustiza cos seus e a historia do capitán que conduce a bomba sen saber o que leva e que será conducido con toda a súa tripulación á morte remiten, de novo, á vergonza de ser humanos.

Alguén me comentou que non o puidera ler. Entendino, tan ben escrito, tan ben descrito o horror... e sen escapatoria.  

MVM, libros, lectura e bibliotecarios. Unha degustación

Do relato "O libros das saudades e os degoiros", este anaquiño que seguramente agradezan os e as bibliotecarias, igual que terían agradecido os xitanos un anaco de "Pan con chocolate" no seu día.

"(...) porque esta biblioteca é a miña Zaratustra, algo así como a sombra da miña alma. Por que, logo, se eu so xa un lector afeito, ten que pasarme con este libro o que non me pasou con outros que lin?´É dicir, por que paso as páxinas cunha estraña dor, cun sentimento de que non volverei ver esas paisaxes? 

(...) E agora xa non hai que facerlle: son gardián de moitos libros, son confidente de moitos corazóns e son Zaratustra" 

(...) "Zaratustra, non tes máis Toribios?, pregúntame un cativo louro e traveso. "Don Zatratustra, non lle parece que o Mecanoscrito se pasa un chisco?", comenta un mozote de ollos tristes. "Señor Zaratustra, podería levar O principiño para a fin de semana?" pregunta unha meniña con cara de mañá.

Quen foi o primeiro que me alcumou deste xeito? Esta é a miña pregunta, quen sería? Son tantos xa os anos que pasaron, tantos e tan longos algúns deles, que non dou atopado o responsábel... En todo caso, serían aqueles que lían Luces de Bohemia alá polos anos sesenta?

(...) Don Duarte? -estráñase Zaratustra-. Don Duarte eu e hoxe? Que o demo te leve, fillo de Roi Salgado, que rematas de obrigarme a recuar no tempo trinta anos. Porque foi teu pai, foron el e máis a súa cuadrilla os que viñan namorar na biblioteca, os que lían canto libro chegaba, mesmo antes de poñerlles o carimbo, os que me alcumaron xa para sempre... Agora non teño dúbida."

Todas as beizóns para Xabier P. Docampo

 

Din os que estiveron na última Gala do Libro, que cando Docampo recolleu o seu premio maldixo a aqueles que non defenden a lingua e a cultura de noso, cando deben e poden. Igual foron as súas derradeiras palabras públicas e só mostran o seu compromiso co patrimonio.

Combativo por comprometido, ademais de gran escritor, decidiu estar sempre do lado dos perdedores, escolleu a derrota como singradura e loitou duro e continuo como demostra o seu empeño en Prolingua e as súas derradeiras palabras públicas.

Eu debo dicir que dentro dese mundo pequeno no que nos movemos, nunca me fallou, sempre estivo onde tiña que estar sen importar que isto supuxera perder oportunidades, premios e outras "vituallas" e outros, si o fixeron, e posiblemente parte da súa dignidade proviña del. Porque era moi "f..." fallarlle a Xabier.

Home do relato oral e do escrito, da literatura e o cine, deixou tanto sen escribir que fixa orfa a literatura. Despois da súa derradeira novela A nena do abrigo de astracán ninguén pode dubidar da súa escrita para adultos, como nunca se lle puido negar a excelencia da dirixida a público infantil e xuvenil.

Premio Nacional de Literatura Juvenil, premio Rañolas, Fervenzas literarias, da AELG, Isaac Díaz Pardo... con libros nas Listas de Honra do IBBY e White Raven e a súa obra Cando petan na porta pola noite foi considerada unha das cen mellores obras do século XX español, segundo a Fundación Germán Sánchez Ruipérez.

Participou na creación de GALIX, formando parte de varias directivas.

Como mestre participou activamente en Nova Escola galega, pertencendo ao Consello de Redacción da Revista Galega de Educación. Colaborou na radio e aínda soñando con utopías foi quen de crear unha revista de literatura infantil e arte, Bloc.

El, que nos últimos tempos andaba de viúva (así o dicía) lembrando a Juan Farias e Agustín Fernández Paz polos camiños... agardamos que lle aparezan moitas que nos axuden a mantelo presente. 

Lelo, de novo, unha e outra vez. Reler as Catro cartas: a gran mensaxe de promoción da lectura. Ter medo "cando petan na porta pola noite" e... tamén pola mañá. Confiar en que el, eles, non se van, e quedan por aquí, por algunha das realidades, defendendo o que tanto amaron. E a nós quédanos o seu compromiso para obrigarnos a continuar.

María Victoria Moreno no 8 de abril, Día do Pobo Xitano

Como se nos puido pasar, un día como ese sen lembrar a María Victoria Moreno?

Ela que escribiu un texto no que non só os lembrou, que non só denunciou a súa discriminación senón que, tamén, introduciu a súa lingua xunto coa galega cunha maridaxe perfecta. Lembrémolo:

"(...) Canto nos gustaron sempre as palabras! Lémbraste, meu Adonay? Hainas con música que agarima os oídos -calochí, pesquibén, chipicallí, armensallé-; hainas que se pintan en cores polas paredes -custañí, nacardar, chibel, chalachí-; hainas que esvaran pola pel coma as bágoas quentes e amargas - brijinda, tarachí, pañibarí, bielima (...)"

"(...) Adonay, meu calochí, mañá loce o sol e abre a escola, dixérono pola radio. Tamén dixeron que ti non estarás, mais eu non desespero. Este luceiro que sempre brillou cando os ollos de "Pan con Chocolate" pousaban á par no mesmo armensallé, na mesma paisaxe e no mesmo ensoño segue vivo. Está no mar que se ve desde a porta da túa casa? Iso non o sei, mais xúroche que o terei acotío no meu horizonte.

- Chamuchí? -parece que me pregunta ese buratiño de luz que remata de abrir no ceo. (...)"

Unha nova distopía (escrita por unha muller): "O cidadán perfecto"

O cidadán perfecto é unha novela de ciencia ficción, na que se desenvolve unha distopía." O cidadán perfecto" é un concurso de televisión que acostuman ver os habitantes de Biotrés, a cidade do Continente na que hai barrios que son case decorados para crear ambiente. Unha sociedade moi estratificada, na que debaixo dos membros de dereito do Biopoder están os membros do Consello ou conselleiros do Biopoder e, máis abaixo, o vulgo en xeral.  

O Xefe de Escrutinio da Autoridade Social vai recibindo aos escrutadores, especialmente aos xx pois tense demostrado que teñen máis facilidade que os xy. A sociedade vese, non só escrutada cando hai a mínima dúbida pairando sobre eles, senón programada de forma que a reprodución ou a crianza, as relacións entre a poboación ou os sentimentos e vocacións forman parte dun programa que non deixa nada fóra do seu dominio. Unha sociedade na que non se envellece, para iso realízanse operacións pero tamén se usan máscaras absolutamente axustadas coa imaxe do que fostes. Estabilizadores, inhaladores e inhibidores fan que non se sufra pero tampouco se goce. Non existirá dependencia pero tampouco amor e, sempre sempre, haberá que estar atentos aos que poden sabotear tanta felicidade, neste caso o movemento chámase Diferenza (fronte a tanta igualdade).

Corre o ano tres mil e pico, uns escrutadores vixían a outros e ás veces o xefe é quen tende as trampas facéndose pasar directamente por un disidente. Semella que son as mulleres, ás que retiran unha temporada para procrear, as que poñen en marcha a disidencia. Polo medio vanse contando as historias desa cidade no Continente, dos Confíns, das Illas... doutros mundos artellados doutras maneiras que se poden mesturar con este e provocar chispas, aínda que todo remata nun traspaso que semella decidido por cada un dos suicidas involuntarios que deixan as súas mensaxes de despedida, sen decatarse.    

Para cando o noso mundo semella xa unha distopía de desencontros e incapacidade de acordos que nos dignifiquen, ven Raquel Ricart a meternos medo con outro lobo que aínda pode ser máis fero.

O Pergamiño Vindel en Vigo

No Museo do Mar, como corresponde aos poemas de Martín Códax.

Unha historia para coñecer. Unha viaxe para reivindicar. Un home, Bragado, e unha páxina, Brétemas,  na que se nos conta esa odisea.

Así comeza:

"A data do 26 de setembro de 2017, na que procedente da Pierpont Morgan Library de Nova York chega a Vigo o “Pergamiño Vindel” quedará fixada na cronoloxía histórica desta cidade fundada hai séculos polo poeta Martín Códax. A nosa primeira alfaia bibliográfica, onde quedaron recollidas, dende finais do século XIII, as sete cantigas de amigo do trobeiro vigués, coa notación musical de seis delas, será exhibida no Museo do Mar de Alcabre durante os vindeiros seis meses no marco da exposición “Berce da nosa cultura”. Unha oportunidade única para que a cidadanía metropolitana coñeza in situ este documento literario excepcional, onde se identifica tanto o ADN da nosa lingua como a propia existencia da nosa cidade no territorio sagrado da ría de Vigo."

Unha Universidade (UVI), unha asociación (Asociación Cultural Pertenza de Vigo), un vigues que xestiona (Cipriano Jiménez Casas)... Agora só queda ir de visita.

"Memorajoj de kampara knabo", o libro de Neira Vilas en esperanto

O filólogo, profesor, poeta e tradutor de esperanto vigués Suso Moinhos acaba de publicar a versión de "Memorias dun neno labrego" na editorial Mondial, a más importante entre los autores de esta lengua universa, que está ubicada en Nueva York. "Memorajoj de kampara knabo", é o título en esperanto. 

Foi prologada polo presidente da Asociación Universal de Esperanto (UEA), Mark Fettes e incluída na serie "Oriente-Ocidente" da literatura mundial, que organiza a UEA e un dos seus exemplares irá a parar á biblioteca da UNESCO. 

Nesta edición recupéranse as ilustracións de Díaz Pardo.

Neira Vilas segue a darnos estas alegrías!

De autores: Diego Ameixeirass revisar

 

Escritor de novela negra, seguidor do xénero ata o punto de homenaxear a David Goodis en A noite enriba ou traducir Colleita vermella de Dashiell Hammett.
Semella que novela negra vai xunguida a crise, a actualidade pero tamén a cidade. As súas son Santiago e Ourense, onde da man do detective Horacio Dopico, navega polas novelas Baixo mínimos e O cidadán do mes.

A novela negra debe ser a crónica social do seu tempo, ten afirmado, e demóstrao nesa escrita áxil e intelixente, con economía de palabras pero cun humor acedo. Unha escrita na que pairan atmosferas opresivas e violentas, nas que nada pode rematar ben porque non sería crible un mundo xusto despois de todo o que levamos visto. Polo tanto, non agardemos paz ou un sorriso cando pechamos o libro, senón unha certa incomodidade que nos fará buscar outro para meternos na seguinte historia.

Ameixeiras introduce elementos imaxinarios, normalmente vinculados ao nacionalismo, á beira doutros que poderían ser reais se lle quitamos algo de sangue. Un xogo de espellos, algúns máis deformados que outros, os que os detectives han de ir adiviñando todas as trampas que unha detrás doutra van cubrindo o camiño da investigación. Perdedores e matalotes, tramas inmobiliarias e financieiras... de todo e a música acomapañando a narración, ela, tan necesaria como todo o consumo.

De Tres segundos de memoria, premio Xerais 2006: "Coa única persa coa que quero marchar desta cidade é comigo mesmo, pero necesito a alguén que me acompañe para estar só". Así pode ser de contraditorio, algún dos personaxes creados por este autor traducido ao castelán, catalán, alemán e italiano e incluído na antoloxía de autores arxentinos e españois Charco negro (2013).