24 de outubro Día da Biblioteca

As bibliotecas son eses lugares nos que hai múltiples recursos para informarse, aprender, divertirse, encontrarse coa cultura, co patrimonio, con outros e outras... un porto seguro, todo o contrario a un non lugar. A biblioteca e as persoas que as atenden: bibliotecarios e bibliotecarias, con sempre amigas, quen traballa nas bibliotecas ama a cultura e a  lectura, ten como misión divulgala, entregarlla aos demais en man, axudarlles a atopar o que buscan, axudarlles a mellorar... como Prometeo, entregan o lume sagrado e, coma el son castigados, cando os poderosos queren manternos na ignorancia.

Disto sabía moito Francisco Xavier Redondo Abad, o bibliotecario que investigou bibliotecarios/as (Bibliotecarias e bibliotecarios "infames". A depuración franquista do corpo bibliotecario republicano: o caso galego) e bibliotecas (A memoria dos libros. Incautación, espolio e desfeita da biblioteca de Santiago Casares Quiroga, O fulgor e as tebras. As bibliotecas na Galiza da II República e a súa destrución durante a Guerra Civil, Proceso a unha biblioteca. A persecución de Castelao a través da incautación da súa biblioteca) vítimas da represión. Dende que marchou ao Alén ese mundo está detido, quen vai continuar ese traballo de formiga documentalista que denuncia o horror que caeu sobre o libro, a biblioteca, o bibliotecario... 

Por iso dende as bibliotecas escolares esta data se debía celebrar todo o mes, porque a escola pública é a que iguala e compensa, a que entrega en man todos os recursos para que a rapazada que non os ten na casa nin na familia non estea en desigualdade, para que con eles e elas se realicen accións positivas, igual que co noso idioma (e non teñamos medo á palabra discriminación porque cando é positiva non discrimina senón que compensa).

Aí vamos! coas bibliotecas e as persoas que as atenden, co profesorado e a cultura, coa lembtranza da boa xente á que non podemos esquecer dende as bibliotecas. Por ti, Francisco Redondo, por todo o que nos legastes! 

Libro premiado no Jules Verne: A lingua dos grifóns

 A lingua dos grifóns de Santiago Lopo foi premiada no Jules Verne de Literatura Xuvenil e aparece publicado na colección Fóra de Xogo de Xerais.

Así se presenta: "No continente de Anterga a natureza e as palabras están desaparecendo. A poeta Viri e o seu irmán Lauro medran nun orfanato onde a lingua antiga só serve para despedir os mortos. Un día reciben un convite misterioso e emprenden unha misión para salvar o mundo, desafiando a opresión que sofre o seu pobo. Entre profecías esquecidas, criaturas fantásticas, desertos de sal e selvas perigosas, Viri e Lauro descubrirán o poder da voz e da memoria. 

A obra mergúllanos nunha distopía orixinal, rica en detalles culturais e lingüísticos. Velaquí unha aventura épica e vibrante, chea de maxia, amizade e resistencia, que dá un paso de xigante na fantasía xuvenil galega." 

Un continente que que camiña cara a súa destrución total, coa natureza destruída, o chan convertido en minas, a poboación escravizada. Unha matriarca asinando un armisticio con outra potencia (moito máis desenvolvida, coa que loitou ao longo do tempo, e que agora a explota nunha paz de mentira), o Libro dos Augurios que é falsificado conducindo a parellas de orfos cara a morte ou o a escravitude cando pensan que van salvar o país... Unha boa historia que nos trae unhas reminiscencias que nos deberían facer pensar: a espía maior do reino é a cronista (que mellor maneira de cambiar do presente, o futuro e o pasado?), a lingua antiga está prohibida (falala e cantala), "a enerxía do noso mundo provén das palabras, a enerxía fónica (a que cando di os nomes dos seres vivos estes mantéñense con vida e reprodúcense, a que cando repite as ideas e as fai ecoar as leva á realidade), un continente, unha natureza unida ás palabras que a representa, os nomes que o autor lle dá ás diferentes partes do continente (Altos da memoria, Río Permanente, Cumio da Cinza, Eterna, Selva Ignota, Mar Verde...) pero tamén Lar de Orfandade, Anterga, Laio da Árbore Seca, Laio do Adeus, Lingua Antiga...

"Anterga morrerá na derradeira palabra pronunciada", que nos está a dicir? A relación que pode haber entre ese continente e Galicia (natureza, explotación, lingua...) é un valor engadido da novela, que dá para reflexionar. 

Maxina e a maxia das herbas

Maxina e a maxia das herbas de Ramón Romero Nogueira e Baltasar Morgade Lores (o autor dese marabilloso cómic Netchu o neno momia) está publicado en Bulevar.

Unha historia contada en cuartetas que se presenta así:

Este conto de cuartetas
trata da nena Maxina,
asustada pola meiga
que vive na súa vila.

Terá que afrontar o medo
e gañar en afouteza,
para así, poder vencelo,
coñecendo a natureza.

Maxina adora as fadas e os biosbardos pero non lle gustan as bruxas.  Un día, ten un accidente na bici e a avoa lévaa a xunta unha vella coñecida. Despois do susto inicial porque pensa que é a bruxa pero (si? ou non?) trátase dunha muller que sabe moito de herbas e coñece coma ninguén o corpo por iso pode curalo; chámaselle curandeira, a que sabe de ciencia e natureza.

19 de outubro Día das Escritoras. Biblioteca Nacional, Asesoría de Bibliotecas Escolares, Fundación Neira Vilas

 

En outubro, no luns máis próximo ao día da morte de Teresa de Jesús (15 de outubro), celébrase o Día das Escritoras. Unha serie de entidades (Federación Española de Mujeres Directivas, Ejecutivas, Profesionales y Empresarias FEDEPE e a Asociación Clásicas y Modernas), ao redor da Biblioteca Nacional de España, promóveno. Cada edición (esta é a XI) escóllese unha entidade, época, temática... a quen dedicarllo. Neste caso faise co Lyceum Club Feminino do que se cumpre o centenarion da súa fundación. Escóllese un lema, neste caso "As amigas como forma de liberdade" e unha comisaria, que no 2026 é Christina Linares, editora, filóloga e responsable da Editorial Renacimiento.

O obxectivo é reivindicar a contribución desa metade da humanidade á literatura recuperando a memoria das autoras. A comisaria a nivel español selecciona textos de autoras en castelán e normalmente un en vasco outro en galego e outro en catalán; nesta edición só se conta co catalán pois das outras non se escolleu ningún.

Igual que en anos pasados, dende a Asesoría de Bibliotecas Escolares de Galicia, realízase unha selección de autoras galegas e en galego que podan lerse nos lugares públicos, ademais dos que aparecen noutras linguas. Esa selección está no seguinte enlace. Dise que "das máis de 500 socias do Lyceum das que se recollen actualmente os seus nomes, a organización seleccionou unha serie de textos para a lectura continuada que na Biblioteca Nacional de España se vai desenvolver o día 19. Houbo algunha galega entre aquelas 500, é o caso de Dolores Giménez-Coronado Soto (A Coruña, 1864), Aurora Rodríguez Carballeira (Ferrol, 1879), Regina García García (A Coruña, 1898), Emma Rodríguez Novo (Mondoñedo, 1899), Natalia Peinador Porrúa (Mondariz, 1906), Yolanda Fernández Bordás (Ourense) e Elena Sánchez de Anido (Santiago de Compostela, 1877). Outras non naceron en Galicia máis si tiveron unha certa vinculación galega como Georgina Porrúa, María del Mar Terrones, Edwidge Gifford, Ana Hermida García e Ascensión Vidal Piazuelo. Sobre unhas e outras podemos obter información na web do Lyceum, no Portal de Arquivos Españoles e no Álbum de mulleres do Consello da Cultura Galega.

A temática ten moita relación coa vida e obra de Begoña Caamaño, autora homenaxeada este ano coas Letras Galegas. Dela e sobre ela recóllense textos pero tamén de moitas outras autoras como podemos ver nese enlace.

Na Fundación Neira Vilas, celébrase, un ano máis a Anisia Miranda contextualizándoa nesta data. O nome da Fundación aparece nas entidades colaboradoras da Biblioteca Nacional nesta conmemoración dende 2020 cando se realizaba a V edición. En Gres, unha ofrenda floral e unha lectura, que sempre coindiu con persoas que podían ler tamén en euskera e catalán, completan esa homenaxe a unha escritora que naceu fóra pero sempre estivo vinculada a Galicia.

Unha novela de zombis e vinganza premio Xuventude Crea de Novela Curta

O premio Xuventude Crea de Novela Curta do ano 2024 concedeuselle a Alba Guzmán Falcón que xa o conseguira tamén con Xoaniña de Deus en 2021. Ante isto, eu diría que a repetición en premios antes de número de convocatorias debería terse en conta e da mesma maneira, as editoriais deberían ler os resultados deses premios á hora de publicar. Á dicir, descubrir aí novas autorías e facilitar que sexan creadores/as novas as que podan acceder a estes premios. Pode que sexa unha manía persoal, tamén eu estou en contra de conceder premios cando non teñen a calidade debida pero realmente gúastame pouco ver que esta sexa a única maneira de publicar. Ben, deixemos iso que daría moito para falar...

A vinganza de Paquiño Jackson é unha novela, publicada por Xerais na colección Redes, ben escrita que gusta seguir ata o final. Certamente dá unha certa preguiza o comezo pero unha vez metida en tema vai coma un reloxo, con mmisterio e todo.

Da presentación editorial: "O videoclip do «Thriller» de Michael Jackson rebentou as pantallas televisivas do rural galego no Nadal de 1983. Foi entón cando Francisco, para gañar a popularidade que nunca antes tivera, se rebautizou como Paquiño Jackson. Agora está morto, pero, xunto coa súa vaca Marela, volve ao mundo dos vivos para atopar vinganza. «A vinganza de Paquiño Jackson» é unha verbena estrafalaria, un crime no medio dunha festa, unha mácula negra no rexurdir dun milleiro de cores. Esta novela busca atopar unha adolescencia esquecida hai corenta anos en Rabodaleira e preguntarse por que a vitoria semella que nunca está a carón dos vulnerables." 

Certamente, os vulnerables case sempre acaban perecendo e fano antes que aqueles aos que odiamos dende sempre, os fillos de boa familia que xa só por iso están salvados e ben poderían ter algo de xenerosidade con aqueles que nunca van estar ao seu nivel, cos vencido desde o berce; pero non, empéñanse en mostrar a súa superioridade e fan risa deles... chegando á crueldade máis absoluta. Tamén é certo que lles chega coa indiferenza, con acudir a lugares diferentes e facer que os outros non existen, pero ás veces non poden remedialo e como panda de imbéciles teñen o xefe, o pagafantas, o que ri de todo o que di ou fai o líder... Do 1983 ao 1989 vai a historia. De descuberta dese vídeo de Michael Jackson, a quedar fascinado repetindo o baile, e deslumbrar por un tempiño (curto, que a vitoria destes sempre é breve), a morte non accidental del e da súa vaca Marela, á resurrección e vinganza co enigma por descubrir e o final feliz (podemos dicir feliz? pois si!, feliz!). 

Esa mestura entre a música do momento, a vida na aldea con esa vaca amiga que leva o nome dun conto de Neira Vilas (ao que se lle rende homenaxe, aí e no ambiente rural, seguramente), o mundo dos zombis. Se Balbino pensaba e rumiaba os pensamentos cando andaba coa vaca, Paquiño ensaia os bailes, son tempos distintos e os rapaces queren ter o seu momento de gloria e soñar con que vai durar (nunca se lle ocorriría ao noso Balbino pensar que podería ser mozo da filla do alcalde ou non sofrir as burlas dos fillos do veterinario, farmacéutico e demais, igual non pensaría que a través dese alcalde lle chegarían as subvencións para a granxa (son outros tempos e o caciquismo vaise actualizando). 

Debo confesar que me encanta a vinganza. De non chegar a acordo e respecto mutuo os que están debaixo dos pés (que nos mostraba Xaquín Marín) deberían erguerse algún día, por respirar libremente e quitarse ese peso das costas. Ben é certo que case non o nota despois de tanto tempo convertérono en mochila... é o que ten a alienación!

"BO - TO O robot" de Mariana Ruiz Johnson

BO - TO O robot de Mariana Ruiz Johnson está traducido por Víctor Mascato e publicado por Cumio .

Un álbum en maiúsculas. Tipografía sen serifa, é dicir, sen os pequenos trazos ou remates que tradicionalmente se atopan nos extremos das letras en moitas fontes como a Times New Roman.

Milo recibe un agasallo redondo, que vén sendo un robot. O neno ensínalle a facer cousas, a falar, xogar... Pasa todo o tempo con el; isto impídelle facer outras cousas e compartir con outros nenos. A nai preocúpase e mándao que baixe ao parque. Alí atopa un grupo de rapaces e rapazas que están facendo un proxecto, constrúen unha nave espacial e Milo quere participar. Coa axuda do robot conseguen que voe. Chegan a un lugar estraño polo que van investigando, pero logo han de volver e para iso debe recargarse o robot, conségueno xogando con el e regresan antes da cea (como sucede sempre nestas viaxes). Esa noite Milo que é el, o neno o que é agasallado ao robot no seu mundo, onde esta vive tamén coa nai.

Nas primeiras gardas aparece a noite no mundo de Milo, todo en blanco e negro agás a fiestra do cuarto do neno a toda cor. Nas últimas a explicación técnica do robot en blanco e negro.  

Que estupenda é a tecnoloxía cando nos serve sen complicarnos! Cando se pode converter en amigo sen evitar que vexamos aos outros... que realicemos un proxecto con eles axudado pola máquina. Pero canto coidadiño temos que ter con esas máquinas que ás veces nos aíllan do mundo provocándonos adiccións e outras lacras. 

Na presentación editorial anunciase como unha visión aberta e sen prexuízos acerca dos vínculos coa tecnoloxía. A amizade entre un neno e un robot. Entre o álbum e o cómic.

O gran lobo feliz. Investiga Os contos de fadas

 

O gran lobo feliz. Investiga Os contos de fadas de Catherine Cawthorne e Sara Ogilvie traducido por Silvia Obelleiro e publicado por Picarona.

Da presentación editorial:"Realmente unha princesa sinte un diminuto chícharo baixo unha montaña de colchóns? Pode unha cabaza converterse nunha carruaxe para levar a Cincenta ao baile? Pois claro que non. Todo é absurdo nos contos de fadas. Ou é que…? O Lobo Feroz ten a misión de descubrir a verdade que se agocha tras estes contos e, de paso, limpar o seu nome. 

Combinando temas de ciencia, tecnoloxía e enxeñaría con contos clásicos que os nenos coñecen e adoran, este divertido libro ilustrado de non ficción é perfecto para nenos curiosos que se fan sempre grandes preguntas."

Obxectos de laboratorio nas gardas para meternos en tema. Quen conta é o lobo que pon en dúbida os contos porque é un científico que investiga nun laboratorio. O que fai é contar o conto tradicional e, a continuación, as dúbidas que levan á expeimientación, por exemplo no conto dos tres porquiños pregúntase: poden os lobos soplar?, que animal podería derrubar cada casa?, canto se pode soplar?... Achega datos para rematar cos contos sen máis. E vai pasando dun a outro: Cincenta (zapatos de cristal?, vehículo de cabaza?...), Hansel e Gretel, Xan o das fabas máxicas  (aquí o libro cambia de sentido e ha de lerse en vertical), A princesa e o chícharo, Cara puchiña Vermella... e de toda ese análise saca unhas conclusión finais porque el, o lobo, necesita reivindicarse e faino a través da ciencia.