Outro libro das Letras

 

A Compostela de Begoña Caamaño está escrito por Encarna Otero e ilustrado por Pascake Lee cun agasallo magnífico de Miguelanxo Prado que achega a "casiña branca na mariña entre loureiros" para homenaxe á autora das Letras e o seu cantar preferido.

Dedicado ás Morganas (Uxía Senlle, Ana Romaní e Goretti Sanmartín) que achegaron anacos de vida aos textos que acompañan os espazos.

Unha breve biografía que nos remite ao Álbum de mulleres do Consello da Cultura Galega, a proposta da autora para as Letras 2026 destacando a constante implicación coas causas sociais, culturais e políticas; atenta lectora da realidade, viaxeira á procura do encontro co outro e reescritora da tradición e os seus mitos. O percorrido: Parque de Bonaval pola radio (aí estivo a primeira antena de emisión), Casa das Crechas (contedor de cultura e veciñanza que ela apoiou), Rúa de San pedro (coas pegadas de cidadanía , comercio de proximidade...), O Dezaseis (casa de xantares de proximidade, cociña tradicional e amizade), aeroporto Rosalía de Castro (as viaxes que igual que nos libros a transformándoa facéndoa máis sabia e máis humilde), o río Sarela (nas cercanías reuniu as amigas para celebrar os 25 anos de Uxía na música), pazo de Fondevila (que foi biblioteca onde documentarse e escribir), parque da Alameda (aquí, na Feira do Libro, presentou Morgana en Esmelle, nos agradecementos pode lerse "Ao meu señor don Álvaro Cunqueiro, de quen aprendín que os mitos están vivos e temos o dereito de facelos nosos"), Rúa do Olvido (coa lembranza da Casa Encantada), a praza de Cervantes (coas reivindicacións e a libraría Couceiro), Facultade de Ciencias de Comunicación (a Asociación de Mulleres na Comunicación), Praza 8 de marzo (co feminismo no comezo de cada manifestación), Pazo de Bendaña (homenaxe "Begoñísima" no primeirto cabodano), Teatro Principal (onde se desenvolve a segunda parte da xornada de homenaxe e onde se presentou O libro das amigas), Hotel Costa Vella (onde se presenta o premio Begoña Caamaño para recoñecer persoas e iniciativas culturais e artísticas que promoven a igualdade de xénero), Parque Begoña Caamaño (en Fontiñas) e Auditorio de Galicia (onde se desenvolve o acto de recoñecemento como filla adoptiva da cidade).

Os textos que acompañan o percorrido introducen o espazo con retallos descritivos e históricos para centrarse, posteriormente, na relación ao autora.

Da presentación editorial:  "Begoña Caamaño —xornalista de profesión e escritora de vocación, como ela mesma confesou— fixo máis rico o territorio de Compostela cun camiño de pegadas, un ronsel feito de traballo, de loitas, de amizades, de cul- tura e relatos, de xustiza, de músicas, de sorrisos e luz». Con estas palabras, a historiadora Encarna Otero achégase, nesta terceira entrega da serie "Mulleres en Compostela", á personalidade de Begoña Caamaño —autora á que se lle dedica o Día das Letras Galegas 2026—, a propósito daqueles espazos de Santiago nos que se desenvolveu a súa vida, ilustrados pola sobresaínte acuarelista taiwanesa Pascale Lee. Encarna Otero segue a ofrecer sucintas biografías de mulleres «que traballaron e viviron iluminando a contorna de Compostela; mulleres que coidaron, amaron e fixeron andainas de sosego e de loitas. Elas crearon novos territorios e, por esas andainas que elas abriron, circulan hoxe miles e miles de mulleres novas que pisan terreos xa consolidados»."

Un novo título de... María Canosa

Un novo título de... María Canosa: Dipnoi, está publicado na colección Fóra de Xogo de Xerais.

Así se presenta: "Sabela, Manu, Claudia, Fabio e Lois conforman un grupo en que a amizade convive coa sospeita, os prexuízos e o que nunca se di en voz alta. Sen pretendelo, Manu destaca por diferente. Coida o seu aspecto con esmero, fala pouco do seu pasado e non sempre encaixa nos moldes. Algúns admírano. Outros desconfían. Nin sequera quen o defende se atreve a preguntarlle o que todos calan. Mentres tanto, no territorio paralelo e anónimo da Rede, Dipnoi e LadyFolerpa manteñen unha relación intensa e profunda. Agochados tras a pantalla si son capaces de abrir a alma. O que non sospeitan é que, ao outro lado, se agocha alguén moito máis próximo do que imaxinan. Unha historia sobre o que se cala, o medo á tenrura e ao diferente; sobre o valor de ser un mesmo e das palabras que nos salvan, ou nos poden salvar." 

Dipnoi ten un significado propio na novela, pero tamén son dipnois unha especie de peixes. 

Unha entrevista á autora pode aclarar algo máis o contido da narración. As grandes contradicións de poder ser máis sinceros cando partimos da mentira dunha identidade diferente ou de como podemos asumir teoricamente o visto nos demais pero nos resulta moi difícil recoñecer en nós mesmos, de confusións tan complexas como que un mozo pode sentirse traizoado por un amigo cando o descobre homosexual (sen terlle informado, como se todos os homes puidesen atraelo, como se todo o mundo fose definindo con declaracións a súa homosexualidade ou heterosexualidade, como se as relacións de amizade e de parella fosen as mesmas...). 

Capítulos co título do personaxe no que se centra a narración mesturados con outros nos que se recollen as intervencións na rede baixo identidades ficticias, iconas e conversas directas nas redes ou de whp. A historia dun grupo de amigos que se reúnen no parque antes de ir de copas no fin de semana. A percepción de saberse unidos, as dúbidas de ata onde chega esa amizade, ata onde se poden sentir apoiados ou fican sós ao dispor do mundo. A inmigración coa carga de soidade que conleva ao moverse sen toda a familia, deixando atrás moitas veces os membros que eran a súa referencia. A personalidade de cada adolescente que os vai levando por un camiño, ás veces sen retorno. Esas decisións de Manu na vestimenta e no pelo que algúns non lle perdoan, eses sinais que fan saltar polo aire o grupo de colegas que van mostran os seus prexuízos, as filias e fobias de cada un deles, as dúbidas da adolescencia, 

O relato mantén a indefinición da tendencia sexual dos personaxes e iso é algo ao seu favor, porque o importante non é o que atrae a cada un deles senón o dereito á liberdade que nos debe acompañar sempre. Esas escenas finais coa violencia atravesándoas, violencias que viñan anunciadas por determinados xestos e complicidades nos capítulos anteriores, levan a historia ata unha situación dramática que se fai máis forte cando isto sucede nun lugar afastado da patria, do paraíso ao que fuxiron para atopar o inesperado.    

Co dedo posto na actualidade pois o nó lembra sucedidos non tan afastados, a autora sitúanos ante o problema da soidade e das preguntas, dos verdadeiros problemas e da adolescencia sempre problemática: esa etapa de desacougo, de emocións fortes, da intensidade da amizade... que nos enfronta ás grandes preguntas. Pero tamén nos coloca fronte á responsabilidade de cada un de nós ante a sociedade, da importancia do que dicimos ou facemos, de poñer o noso gran de area na construción dun mundo mellor, de como non é posible a imparcialidade e como esa se asimila a unha determinada postura.  

O tempos son difíciles e as respostas han de ser claras. Cando no vida real, un rapaz de catorce anos dirixe unha banda neonazi que sae de caza nunha comunidade autónoma como Asturias, todas as alarmas saltan polo aire. Igual que nos fan saltar o número de suicidios xuvenís (case infantís). Por iso é tan necesario ler novelas como esta de María Canosa e facernos preguntas acerca do mundo que estamos creando, das contradicións entre o que dicimos e pensamos, do respecto a todas as opcións máis alá de pequenos grupos e comunidades escolares, da necesidade de dar pasos seguros para que a rapazada poda entender o sentido ético e político das sociedades democráticas que non o son para permitir que alguén as rache senón para que todo o mundo ocupe o seu lugar de maneira responsable. 

Ganador do XXVII Certame de Narración Curta Ánxel Fole

 

A obra ganadora do XXVII Certame de Narración Curta Ánxel Fole é Principio de superposición de Fran Fernández Davila. Está publicada por Xerais na colección Fóra de Xogo.

Preséntase así: "Narrativa e poesía nunha lectura que explora a fraxilidade adolescente." 

Esta é a súa sinopse: "Sofía López Fiz desaparece. Para atopar a verdade detrás da súa ausencia, deberás escoitar as múltiples voces que a definen: a da súa nai, a das súas compañeiras de clase, a dos profesores e, sobre todo, a da propia Sofía a través dos poemas do seu caderno. Principio de superposición é unha novela polifónica e trepidante. Unha crónica sobre o acoso escolar, a identidade, as amizades que salvan e que traizoan e os silencios que agochan as feridas máis fondas. Fran Fernández Davila mestura narrativa e poesía nunha lectura que explora a fraxilidade adolescente e nos enfronta a unha pregunta estarrecedora: canto coñecemos de verdade a quen temos a carón de nós?"  

Uns personaxes (dos que descoñecemos a identidade) entrevistan a diferentes alumnos e alumnas, profesores e profesoras, director, orientadora, familias... do IES no que estudaba a alumna que desapareceu. Son as voces destes personaxes as que lemos en cada capítulo. Alternanse con elas uns textos en cursiva que seica pertencen a un poemario do autor que foi premiado no Certame de Poesía Caldaloba.

Unha vez máis o instituto (cos diferentes elementos actuantes: profesorado de diferentes fasquía, responsable da orientación, alumnado desprotexido ante a lei da selva...), o acoso, as redes sociais, a diversidade sexual, as familias desestruturadas e os fillos pagando o prezo da desatención... todo o que coñecemos e ao que non sabemos, podemos ou queremos poñer solución. Un peso excesivo (ao meu parecer) da relixión (nais moi relixiosas e presenza protagonista do crego) que non semella refletir o mundo actual pero é posible que eu teña unha percepción equivocada. Unha historia que non se aclara, que queda como moitas outras reais sen resolver, ou suficientemente escura como para dar que falar. 

O escritor é enxeñeiro e autor de múltiples libros e premios. Na galipedia contase que comezou a escribir no ano 2016 asistindo a diversos obradoiros de formación con Clara do Roxo, Antón Riveiro Coello, Suso de Toro, José Monteagudo, Antonio García Teijeiro, Silvia Penas, Estíbaliz Espinosa, Baldo Ramos e Míriam Ferradáns entre outras. Un dos últimos premios, aínda non publicado, é IX Premio Agustín Fernández Paz de narrativa infantil e xuvenil pola igualdade, 2025, O Muro. Case medio cento de premios dende aquela, algo que nos fai pensar...

Este é a súa primeira obra considerada xuvenil, anteriormente publicou O bosque do duque. ‘s-Hertogenbosch en Galaxia. 

Traducións (II)

Veñen de lonxe (descubre a migración das aves) de Laufer está publicado por Cumio.

Da presentación editorial:"A natureza vén visitarnos a calquera parte, mesmo á cidade. Mentres estamos ocupados coas nosas tarefas diarias, garzas, cirrios ou estorniños sucan os nosos ceos. Quizais poidamos velos se levantamos por un momento a vista, mentres a brisa cálida acariña a nosa pel na primavera ou co frescor que fai que as follas se volvan alaranxadas e caian arroladas polo vento no outono. Observar aves de paso é unha invitación á poesía ao alcance de calquera mirada." 

En primeira persoa, con ilustracións básicas en liñas e cor pero moi colorista e atraínte. Parte deo día no que comezou a fixarse nas aves (especialmente nas migratorias) e a distinguilas. Ao tempo descobre "o marabilloso que é deixarse atopar polas cousas pequenas que ocorren ao noso redor, ás veces sen darnos conta" porque a rutina e o ritmo rápido das cidades fai que todo semelle igual cando non o é: paxaros que pasan, flores que se abren. A importancia das aves mantendo o equilibrio: dispersando sementes, controlando pragas de insectos ou polinizando plantas. E vai pasando por moitas delas e aquelas características que nos sorprenden: anduriñas (toda unha vida sen tocar chan), cirrios (durmir coa metade do cerebro), bubela (con cheiro para defenderse do perigo), cigoña branca (abandonando a migración debido ao cambio climático), avión (cos seus niños de barro), garza bioeira (sobre mamíferos grandes alimentándose dos seus parásitos), carrán ártico (coa migración máis longa), estorniño (pintando coreografías no aire), aguia calzada, gaivota chorona, flamengo rosado (coa cor da alimentación), garza real, miñato real...

Ao final unha táboa para resumir as súas caraterísticas principais e superpoderes e pequenos capítulos con información sobre o que nos conta un paxaro no ceo, como manter o equilibrio, que é a orientación magnética, a ornitoloxía e aos ornitólogos, desmentindo mitos, sobre as nosas migracións, soñamos con voar, a atracción das aves ao unir o ceo e a terra.

Para rematar, o listado das fontes e notas de campo. 

Unha descrición que se basa no que nos ten máis interese seguida do relato das vivencias da aurtoría relacionada con cada un deles.

Da presentación editorial: "A natureza vén visitarnos a calquera parte, mesmo á cidade. Mentres estamos ocupados coas nosas tarefas diarias, garzas, cirrios ou estorniños sucan os nosos ceos. Quizais poidamos velos se levantamos por un momento a vista, mentres a brisa cálida acariña a nosa pel na primavera ou co frescor que fai que as follas se volvan alaranxadas e caian arroladas polo vento no outono. Observar aves de paso é unha invitación á poesía ao alcance de calquera mirada." 

Xogos e xoguetes en galego

 

Unha pequena empresa de xogos para crianzas e rapazada en galego. Unha pica en Flandes!!

Uns xogos que non deben faltar nas bibliotecas escolares e ludotecas, nas casas e nos centros socioculturais. Tamén podemos xogar en galego e é grazas a estas iniciativas que poñen en pé persoas individuais que miran polo común. 

Brazolinda é o seu nome. Na súa páxina atopamos os xogos organizados por idades (+ de un ano, + de tres, + de cinto e + de oito), por número de xogadores (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 ou ilomitado) por categorías (Matemáticas, Expresión oral, Agudeza visual , Iniciación, Ciencias, Cultura e Xogos cooperativos). Atoparemos moito máis do que precisamos e faremos posible que continúen creando e ofrecendo os seus produtos. Un paso na normalización da nosa lingua, esa que andamos celebrando este mes. 

Nunca deixaremos de darlles as grazas.

Adiante! 

Un novo libro de Antela editorial

Lis e o Bosque das Sombras de Clara Artiaga está publicado por Antela editorial.  Entre o álbum, o cómic e narración, un produto que innova e non deixa indiferente. Unha nena, unha voz interior que critica coma Pepito Grillo non permitíndolle que se conforme co que logra pero alguén lle mostrará que o camiño consiste en non esquecer os soños. 

Preséntase así: "Lis quere ser cabaleira, afouta coma a das lendas. Acompañada do seu amigo Bigotes, internarase no Bosque das Sombras en busca de aventuras. Mais a realidade pode ser máis complexa e difícil do que ela imaxinaba. Conseguirá vencer todos os perigos?" 

Porque a lenda fala dunha cabaleira valente que protexeu o reino do mal ao longo de centos de anos, pero desapareceu un día sen deixar rastro. Lis quere ser coma ela, unha cabaleira andante, tal como contan os xograres que pasan pola vila. Ela prepárase, sempre acompañada polo seu amigo e fiel escudeiro Bigotes. Con el intérnase no Bosque das Sombras, ese lugar do que non volvía ninguén. Alí atópase na casa da bruxa que engana aos nenos coas ricas tortas e os converte en ananiños; ela tanpouco se salva, pero o anel da bruxa racha cando o ratiño lle morde o dedo e todo desaparece... Semella que o que logrou non foi un bo final así que continúan a aventura, agora con Lis montada no rato Bigotes e atopan un novo desafío no sotobosque por onde agora se moven debido ao tamaño da pequena. Alí, as flores choran porque unha avelaíña bruxa, nai das flores non as deixa medrar e só se mira no espello. Ofrécese a volver a Lis ao seu tamaño e poder saír do bosque se lle trae luz de lúa. Lis recolle as bágoas das flores e baixo a luz da lúa entrégallas á Dama Avelaíña. Daquela vaille pedir o desexo que lle prometeu no trato que fixeron, terá que deixar que as flores medren e florezan cando queiran e terá que escoitalas. De novo, todo acaba no cabreo da nai que berra e berra. Unha voz na cabeciña de Lis vaina acusando de non conseguir realizar fazañas... Tócalle seguir e seguir tentándoo sen conseguir calar esa voz acusadora nin sentirse satisfeita, ata que unha noite esperta escoitando á Cabaleira das Lendas. Que pasará?

Unhas imaxes moi atractivas e acaídas a queles tempos de cabaleiras/os e bruxas, de bosques enmeigados e aventuras míticas. Nalgún momento, semella que a elipse resulta algo difícil, ou se non é a elipse é a pouco información sobre determinados pasos, pero todo se amaña para quen le con gusto e atención, que é do que se trata.  

PATAS ARRIBA

Patas arriba de Anna Derenne, traducido por Xosé Ballesteros, está publicado por Kalandraka. Trátase dun "divertido libro-xogo que convida a lectores e lectoras a pasar á acción para axudar aos desconcertados habitantes da sabana e libralos dun final non desexado". Un libro interactivo? Un libro que acaban de crear os lectores e lectoras? Un libro sobre o que se pode tomar decisións que van máis alá de por onde comezar a ler. Así se presenta en Dideco: "Un día tranquilo na sabana. Todo o mundo está no seu lugar salvo o elefante, que se acerca trotando, daquela o chan retumba cos seus pasos. Enseguida se dá conta do desastre: todo está PATAS ARRIBA. Agora é o momento das crianzas, as verdadeiras protagonistas deste álbum, aos que lles tocará sacudir unha e outra vez o libro ata que todo volva ao seu sitio. Se o sacuden demasiado forte, a paisaxe porase patas arriba. Se non o sacuden suficientemente, algunhas cousas seguirán desorganizadas. Sacudir arriba e abaixo, á dereita e á esquerda. Pero... Quen se agacha detrás do arbusto? Un cazador? Sigamos sacudiendo ata facelo desaparecer! 

Una paleta de cores vivos, figuras de contornos definidos sobre fondos planos e personaxes con expresións divertidas caracterizan plásticamente esta obra de Anne Derenne que nos lembra a algunhas producións de animación. Un orixinal libro-xogo cheo de humor que convida a lectores y lectoras a pasar á acción para axudar aos desconcertados habitantes da sabana de libralos dun final non desexado. Feliz aventura!"

O poder de quen le faise evidente nesta obra, porque ti, lector, lectora, tes a capacidade de facela avanzar cada un lado ou outro, de ordenar ou desordenar o mundo, de colocar cada cousa n o seu sitio ou deixala dunha maneira absurda, pero tamén de descubrir quen se quere aproveitar da ocasión para cazar algún deses animais que andan medio mareados pasando dun lugar a outro. O principoio da historia fálanos desa inxenuidade do elefante que se move con toda a alegría que lle é propia (como elefante en garaxe, diríamos) e descontrola o mundo. Cada plana dános a ocasión de ver que animal está fóra de lugar e cal deles xa está onde corresponde, un a un teremos que revisalos para descubrir que é o que debemos facer, ir comentándoo e ir tratando de situalo na paz primixenia é o que corresponde a partir de agora, pero non é tan doado, non, as nosas mans tamén poden ser moi brutas e os movementos non ser os axeitados pero ademais, a autora introduce un novo elemento que debemos descubir para evitar unha hecatombre de verdade, cando o fagamos, cando toda a fauna o mire, avergonzarase e marchará por unha esquina, esa mesma esquina da que está colgado na garda final da obra. 

Dende o mesmo título escrito seguindo o significado ata a plana colocada ao revés do sentido, todo se converte nun xogo total. O xogo do abaneo...

Escrito, todo el, en letras maiúsculas.