Unha BD galega e sobre Galicia

O segredo da serpe de Abel Alves e Esteban Tolj publicada por Demo. Á segunda entrega da serie ambientada na Galicia da segunda metade da século XIX que leva o nome de "Aventuras de Antón Dedo d'Ouro". O primeiro título foi A tumba de Breogán. Tratábase dun relato de aventuras ambientado na Coruña do 1870 cun papel importante da Torre de Hércules ou o Colexiata de Santa María do Campo. Nel mesturaban personaxes absolutamente fiticios con outros históricos coma o matrimonio Manuel Murguía e Rosalía de Castro xunto con Emilia Pardo Bazán ou Eduardo Pondal que se nos presenta coma un intelectual curioso disposto a correr todos os riscos necesarios para descubrir o que hai de real acerca da tumba de Breogán que aparece nunha inscrición. O intrépido e valeroso Antón Dedo d´Ouro, un antigo bandoleiro sen recursos, será quen axude ao bardo de Ponteceso na aventura. 

Neste segunda entrega, será Rosalía de Castro a que lle encarga ao ex bandoleiro a busca de Pondal que ten desaparecido. Antón Dedo d'Ouro está en horas baixas, unha perda teno sumido no alcohol e o abandono, pero aínda así poñerase en marcha. A busca levarao ata a aldea de A Serpiña  onde se perdeu a pista de Pondal que anda investigando acrca dunha antiga relixión ao redor da serpe. Contra a súa vontade varase acompañado por unha mociña desexosa de aventuras. Trátase da xove Sofía Casanova que semella comezar así unha azarosa vida de xornalista e viaxeira farta xa de coñecer ese mundo a través das lecturas das obras de Dumas. Cando semella rematar a novela gráfica, o inimigo que semella morto (un italiano que persegue toda crenza anterior á cristiá) abre un ollo e deixa ao lectorado pendente da seguinte entrega.

A introdución de personaxes históricos galegos, a situación da acción dentro do nosa xeografía fálanos dunha BD enraizada no país. A utilización destas figuras, igual que a iconografía que se crea ao redor de Rosalía, Castelao... noutros campos é algo interesante que pode atraer a un público novo, do outro lado está o risco de que estes intelectuais se desfiguren e desnaturalicen, pero non creo que sexa o caso.

Unha utilización escasa de cores que vai do dourado do día ao azul da noite e o vermello das túnicas dos que realizan o ritual e da sangue dota o traballo de elegancia. Viñetas e debuxos que parten sempre do interese en que a lectura sexa clara  e deixar o pensamento libre para seguir remoendo vidas e aventuras.  

Soño dunha sombra

 

Soño dunha sombra é a última proposta de Xosé Cobas. Un fermoso álbum editado por Kalandraka para todos os públicos. Un libro silente ao que lle pon voz Manuel Rivas con tradución ao castelán e inglés.

Así se presenta: "Un álbum sobre a luz e o tempo para os amantes da arte, cun brillante epílogo do escritor Manuel Rivas." 

Pastas negras, coa elegancia por bandeira. Primeiras gardas cunha pequena luz que se vai ir agrandando ata descubrir que se trata dunha porta de cristal; modernista, por máis señas. Entramos por ela e imos percorrendo a casa só habitada por unha pega, as portas ábrense e ás veces entórnanse para manter o misterio, o xogo de luces e sombras. O valor da escaleira pola que se sube e se baixa ata chegar ao recibidor, de novo, agora habitado con flores no búcaro. Saír ao xardín e ver a casa dende fóra, xa completa, ir separándose mentres se fai pequena. 

Di Riuvas que o Soño dunha sombra é o humano. Cobas dedícalle a obra aos tataravós dos seus netos que acordaron en 1953 facer desta casado Soño dumbra Sombra o seu fogar; e enbgade que nela continúa a súa descendencia ata o día de hoxe. Unha obra elaborada en doce anos, de 2013 a 2025. Unha homenaxe a unha casa.

En momentos coma estes botamos de menos ao seu amigo Docampo, aquel do que sempre dixemos que era a parella en texto porque ambos tiñan unha comunión perfecta á hora de escribir e ilustrar. El teríalle feito o conto da casa e o texto de Rivas seguiría sendo necesario para situala no "refuxio de horizontes".

Todas as casas con alma deberían ter un cronista como esta o ten. Porque se existen os retratos artísticos de personaxes tamén deberían existir os das casa, máis alá dos que fai unha empresa dende o ceo, máis alá dos que fai o fotógrafo para o carné...

Unha nova entrega de Elmer

O elefantiño de retallos de cores de David McKee,  tráenos unha nova aventura: Elmer e as baleas, en Kalandraka, na colección Tras os montes con tradución de Xosé Manuel González.

Elmer vai co curmán Wilbur (o alefantiño de retazos brancos e negros) visitar o avó, este cóntalle que cando tiña a súa idade, nesta época do ano ía río abaixo para ver o paso das baleas. Os pequenos non queren saber máis e decídense, queren animar ao león pero prefire botar a sesta e o tigre non está disposto a perder o té. Alá van, seguindo o río e contando o fan, os cocodrilos aconséllenlle que fagan unha balsa con troncos e o monos vanlles axudar a amarralos, os rinocerontes empúxanos para que os leve a corrente. Pasan apuros pero para cando espertan están no mar entre baleas. Elas aceptan levalos a terra e cóntanlles que hai tempo coñeceron a outro elefante... quen sería?

Arriscarse ten premio, estes elefantes corren aventuras igual que o avó, algo así lle pasou ao hobbit Frodo que tamén escoita ao tío. As imaxes tamén nos obrigan a ler e opinar, que teñen en común os elefantes e as baleas? que fan Elmer e Wildur ao paso dos elefantes? a que animal dos que aparece no conto te asemellas máis ti? pon onde pasa o río? como recoñecemos a natureza cando se achegan ao mar?  

Unhas páxinas de álbums (I)

O peixe Nicolás de Caterina Valriu e Petra Pericás está publicado por Hércules ediciones traducido por Blanca Ana Roig Rechou.

Da presentación editorial: "Sabes nadar? Fascínache contemplar o movemento das ondas? Gústache descubrir as marabillas que se esconden baixo a auga? Imaxinas como sería ter un amigo con cola de serea? Coñeces os nomes das criaturas mariñas? Sexan cales sexan as túas respostas, seguro que este conto é para ti. Atoparás a divertida historia da amizade entre Arnau e o peixe Nicolás, e non a esquecerás nunca."

Arnau non sabe nadar, os seus amigos tentan animalo pero resulta imposible nin na piscina noin no mar. Ata que un día coñece a un neno que se presenta como o peixe Nicolás (un verdadeiro sereo) e o convence para que o acompañe. Aparece Arnau con todos os trebellos que podades imaxinar: lentes, tubo de mergullo, manguitos, , cortiza, flotador, aletas, cabazas... non quere afundir por nada do   mundo. Pero, con todoas esas ferramentas é imposible nadar así que NIcolás pídelle axuda aos animais do mer que lle soltan todas esas amarras a Arnau, daquela empeza a moverse, a patexar e bracear movendo todo o corpo e nada sen axuda de nada. Xa non é o saco de patacas nin a morea de pedras nin o chumbo que creía ser, é un neno que atravesa a auga e divírtese co seu amigo Nicolás. Porque xa son amigos!

Nas últimas páxinas preséntasenos o debuxo e nome de todos os animais que apareceron na historia, engadindo información á ficción. 

Premio Neira Vilas de Literatura Xuvenil 2025

O Premio Neira Vilas de Literatura Xuvenil 2025 é o resultado dun acordo entre a Fundación Neira Vilas que o convocaba anteriormente (cun destinatario non tan definido) e a editorial Galaxia. A obra ganadora desta primeira convocatoria é Odio de Gabriel Romero de Ávila 

Preséntase así: "Todo apunta ao comezo dunha nova guerra entre humanos e droides nas Terras de Poñente. Neo Vigo, a cidade dos neons e os rañaceos antigravitatorios, aínda lembra a bomba atómica que estourou sobre o estadio de Balaídos hai dez anos e que terminou coa revolta da Nai Computadora. Pero agora hai un influencer que se dedica a reavivar o odio entre os vellos bandos, á vez que apareceron mortos seis replicantes no Museo do Pobo Galego de Compostela. Seis policías que participaron nunha carreira ilegal para divertimento dos humanos, e da que pronto vai haber unha nova edición xunto á catedral de Auria, da que toda a galaxia vai estar pendente. Este é un caso para a inspectora N4rv43z, da División de Seguridade da Fundación Omnia."

Unha estraña obra, non por distópica, igual por como comeza co uso dun léxico con cantidade de palabras estranxeiras introducidas de forma "natural" que, conforme avanza a obra, semellan desaparecer, como se responderan á busca de distanciamento co lectorado. Unha sociedade futura ou doutra dimensión na que humanos, seres resultado de híbridos con animais e absolutamente artificiais comparten unha Galicia que recoñecemos con cidades como Vigo e Auria ou lugares coma o Museo do Pobo Galego. Droides que confundimos con humanos, cunha gran habelencia para a supervivencia e a recreación de si mesmos.   

O autor descríbese como creador de novelas de aventuras e diso vai a obra, dun droide que volve a Vigo (agora Neo Vigo) para investigar un crime, pero debe enfrontarse a un activista do odio en forma de influencer que estende violencia baixo o nome de Meco. Esa mestura de personaxes que nacen do entroido galego, para aproveitando as redes e ese tempo de disfraces, provocar a loita e a persecución da protagonista. Un personaxe que volve ao lugar do crime porque foi ela quen apretou o botón da bomba que destruiu a cidade, a colaboración da irmá adoptiva (un ente sen presenza física) que lle axuda introducíndose no ordenador central e achegándolle toda a información que precisa... pero máis alá de cuestións persoais, os exércitos privados nos que se vai privatizando (redundancia precisa) a seguridade, o poder dos "influenciadores" a través das redes  e da súa omnipresenza, os supremacistas que ccontinúan existindo, agora en relación a outras criaturas. Pelexas a morte disfrazadas de competicións deportivas, a maldade de matar por distración, a mentira como moeda de cambio 

Replicantes que se realizan cirurxías xenéticas para ter, por exemplo, a cabeza dalgún animal, seguros de reencarnación para poder volver á vida, axentes de pacificación, programas de adopción de droides. De todo hai... pero tamén é certo que todo continúa igual "xente anónima que morre porque outros o deciden así e sobrevivintes que escalan por encima", a web profunda con matanzas programadas a modo de campionatos. Esa mestura de referencias (as luces de Vigo, Jules Verne e Nemo, o tesouro de Rande, as irmás Touza, o nubeiro, o gólem...), de cousas dun futuro afastado xunto cun presente absoluto lembran a ciencia ficción nun escenario de billas de auga coma as do meu fregadeiro.  

A protagonista, unha droide militar, inspectora da División de Seguridade da Fundación Omnia, da que esquecemos sexo ao longo da novela, é a voz narradora. A música que escoita son os versos de García Lorca escritos en galego ou a música de Andrés Dobarro nos salóns. Pandora, a primeira muller autómata é a antecedente desta droide. Porque a presenza da mitoloxía vaille dando sentido á ciencia ficción.

Atopamos situacións que rachan ante o dilema irresoluble de Hofstadter-Moebius e tamén afirmacións que nbos asustan: unha mentalidade pura e virxe é o caldo de cultivo para o odio, a radicalización e o desprezo. ç

Por veces, a maneira de ganar é deixar de xogar, abandonando para demostrar a contradición, porque todo enfrontamento xa ocorreu antes, porque o sangue non se lava con sangue senón con perdón, porque hai que rachar o círculo do odio. As masas matan o Meco e a protagonista, como todo policía pensa nos papeis que terá que cubrir...   

Un anexo coa cronoloxía das Terras de Ponente achega información dende os comezos mitolóxicos ata as guerras das máquinas transcurridas dez anos antes cando Pandora, Talos e o gólem de Ribadavia son feitos prisioneiros e ela consegue activar o lanzamento dunha bolba sobre o estadio de Balaídos destruíndo a cidade enteira. Unha presuela en forma de pequenas notas que percorren o tempo. 

Poemario cunha presentación de álbum

 

Tesouro de Milj Praagman preséntase nun libro de pastas duras, formato vertical e ilustracións que ocupan as páxinas case ao completo. Está publicado por Hércules ediciones en tradución de Antón Vialle e Ana Alonso Seisdedos, na colección Novas lecturas de Hércules. Un libro case preciosista con páxinas de dioferentes cores para acompañar unha ilustracións.

Así se presenta: "Chispeantes debuxos e poemas de Milja Praagman. Poemas acerca de ti e mais eu, acerca dese instante único, de pelexas e barullo, dunha nena na avoa e dunha avoa nena. Unhas veces etéreos e outras realistas. Cheos de curiosidade polo mundo e marabillosamente ilustrados. Para todas as idades." 

Unha vez máis temos que epxlicar que para atopar a cuberta e a presentación editorial do libro en galego temos que buscar fóra da editorial. Algo ben estraño e contraditorio. 

 

Un libro de hai algún tempo que tamén nos chama a atención por tratarse dun abecedario: Abecedario ilustrado se chama, é unha tradución que realiza Anaír Rodríguez; o texto é de Carles Cano e as ilustracións de diferentes artistas; de feito, cada un faise cargo dunha letra. Unha tradución, un abecedario e a dificultade que entraña porque non son as mesmas letras en galego e castelán. 

"27 ilustradores españois e latinoamericanos participan neste abecedario ilustrado. Unha letra por cada dobre páxina, unha palabra que comeza por esa letra e un pequeno texto literario, en ton divertido e asequible para os pequenos lectores, no que aparece esta palabra, escrito en maiúsculas e letra ligada." Si, maiúsculas e minúsculas, un pequeno texto e unha ilustración a páxina completa.

Ivar da Coll por Colombia; Isol e Gusti por Arxentina; Roger Ycaza por Ecuador; Rafael Yockteng por Perú. Xan López Domínguez, Miguelanxo Prado, Víctor Rivas, David Pintor, Nuria Díaz por Galicia.  Adolfo Serra, Miguel Ángel Díez, Carme Solé, Alberto Gamón, Óscar Julve, Ximena Maier,  Goyo Rodriguez, María Espluga, Lucía Serrano, Javier Olivares, Iban Barrenetxea, Federico Delicado, MIkel Valverde, Emilio Urberuaga, Antonia Santolaya polo resto das Españas!

Un novo libro sobre Castelao

Os soños de Daniel de Paco López Barxas con ilustracioóns de Isabel Pintado acaba de saír en Teófilo edicións.

Eduardo Dieste conta a historia de Castelao neno, dende que o bautizaron con tres nomes (Alfonso, Manuel, Daniel) ata que xoga no mar, está cos avós (facendo barcos, escoitando contos), vai á escola e descobre o mal que tratan á lingua galega e a quen a fala, atopa o mapa no que aparece toda Galicia (tamén Rianxo), viaxa á Arxentina con súa nai para estar co pai e alí ten dúas irmás (Xosefina e Tareixa) e volve para reatopar o mapa de Fontán e debuxar sobre el con todos os amigos porque non se pode debuxar un país sen soñalo xuntos. 

A presentación editorial está en castelán, tal e como segue, pero non, algúen ten que ter vengonza e traducilo ao galego: "(...) relata a historia de Castelao dunha forma didáctica e accesible. O libro parte do Castelao neno, aquel rapaciño curioso de Rianxo, para guiar ao lector a través da súa vida, da súa obra e do seu compromiso con Galicia. Cun linguaxe claro e áxil, o autor reconstrúe os primeiros pasos de Castelao, os seus xogos, o seu descubrimento do debuxo, a súa mirada atenta ao mundo que o rodeaba como punto de partida para comprender ao intelectual, ao político e ao artista que chegaría a ser. As ilustracións recrean con frescura e sensibilidade eses recordos infantís, invitando ao lector a identificarse co neno que soñaba e observaba desde a vila mariñeira"

O libro preséntase nunha bolsa de redes que se ata cun lazo.  

Premio Barriga Verde de textos de teatro para monicreques 2024

O Premio Barriga Verde de textos de teatro para monicreques 2024, na modalidade infantil recaeu en Manchea de Andrea Freire.

Así se presenta: "Manchea é un conto tradicional de princesas, cabaleiros e dragóns... ou quizais non. Da man dos nosos personaxes percorreremos o Titiriverso, un espazo onde monicreques de luva, de fíos e sombras chinesas conflúen nesta emocionante e sorprendente aventura. 

Esta é unha historia en verso, pero tamén en prosa, de estereotipos e autoafirmación, de discriminación e inclusión. As protagonistas, a través da amizade e a confianza en si mesmas, comezarán a cuestionarse os condicionamentos familiares e sociais para descubrir que non é necesario falar para atoparen a súa propia voz."

Destaca na obra o recurso a diferentes tipos de monicreques, pasando dun a outro de maneira natural e dándoos a coñecer ao espectador infantil, presentando así as diferentes posibilidades do traballo con títeres. Neste sentido, sentimos que a ilustradora, Lola Villar Pérez, coma a opción de ilustrar a obra tal como se fose unha narración; isto é algo que sucede na ilustración deste lado do Miño fronte a outra máis asimilada á representación teatral que se acostuma realizar en Portugal.

Por outro lado, podemos observar a ruptura de estereotipos na defensa da igualdade. Un darlle a volta aos contos tradicionais facendo que as princesas ou as raíñas non sexan xustamente como se agarda, o dragón e o rei confabulando, ese dragón que busca defender o seu territorio (Verdelar) contra os eucaliptos e os eólicos fronte ao rei e ten quen chegar a un acordo para salvalo, o príncipe que deixa caer o seu papel de heroe, os diferentes personaxes dos contos (o lobo Lupo que non come a ninguén, a ratiña presumida, Pinoquio que vai ser diferente ata o punto de querer facer oposicións, o francés rimbombarte expresándose en francés ) A maneira na que cada personaxe fala do que se agarda del, ata o punto de que a ratiña non solta a basoira ou di aquilo de que "agora tócache a ti dicir." Intervencións como a da princesa á ratiña cando se vai "E se, nalgún momento, quixeses liberarte desa vasoira, estou segura de que darás  coa forma de facelo. (Despídese e, cando vai partir, tropeza co seu vestido e cae) Ho, co épico que me quedara. (Vaise)."

A utilización da prosa e o verso (dependendo de se están situados dentro da tradición ou non ?). A maneira na que os personaxes falar na obra ou da obra mesma ao citar o texto e o papel ou o dar por feitas determinadas situacións (pensar que a porta a torre non se pode abrir), as refrencias a obras clásicas (como Hamlet), os anacronismos (un príncipe vexetariano que non quere matar animais, polo tanto négase a facelo co dragón), a princesa que por moito que se empeñe non é quen de mostrarse dócil, obediente, xentil... O elemento humorístico con ese vestido de princesa co que vai tropezando escena a escena. O xogo entre os bonecos representando o guión e cando se saen del para dar opinión (como cando lle sae rimado o texto sen telo preparado), cando a princesa tira da espada e quítalle o traxe ao príncipe quedando a man ao aire e pasando a ser un novo personaxe cunha nova linguaxe. Elementos cómicos quye colaborare nbo avance da obra, o personaxe de Man (con todas as acepcións). A incorporación doutras linguas: castelán ("Fin de la cita"), inglés (please, thanks), francés. Como se busca a colaboración do público (igual que en todas as obras deste tipo pero aquí dando instrucións para facelo)

Semella interesante a proposta de escenografía que facilita a representación, a modo de estrutura cuadrangular que pode converterse en biombo. O Titiriverso como universo dos títeres, Luvario como universo dos monicreques de luva, Bocaland (cos títeres de boca), Bunraku (marionetas de mesa), Tebras co teatro de sombras... Os monicrequeiros como personaxes que nos presentan ese mundo que se continúa nos seus bonecos. Afirmacións potentes como "Se cambias para que te acepten non te estarían coñecendo a ti realmente e... o máis importante, estarías renunciando a quen es". Igual que o momento no que a raíña e a princesa pasan a ser recoñecidas polos seus nomes, a confusión entre a prisión e o internado. Ese final cando Loaira (a princesa) saca o vestido e deixa a man, que se une coa outra. Liberación total!

Trickstar. Postais dende as estrelas

Trickstar. Postais dende as estrelas de Manuel Esteban está publicado en Boadicea.

Da presentación editorial: "Ano 2076. Nunha Terra a piques de colapsar, a vida no espazo semella a única esperanza para a humanidade. Julie Alban é arquitecta de sistemas, pero tamén unha veterana piloto do Consorcio, o organismo supranacional que está a dar os primeiros pasos na conquista do sistema solar. Non obstante, a irrupción dun misterioso virus en África e unha nova tecnoloxía capaz de protexer da radiación cósmica conducirán a unha guerra de poderes que a converterá na primeira pirata espacial."

O primeiro que pensamos é o perto que está xa a ciencia ficción. O segundo que tamén estamos demasiado próximos á distopía, un mundo no que hai moita xente que xa non quere vivir nel; o aumento de suicidios igual ter relación con este asunto. As protagonistas son maioritariamente mulleres, personaxes con boas dotes que mostran na profesión e toman decisións atrevidas. Unha enxeñeira de sistemas que decide converterse en piloto (camioneiros, chámanlles). Unha IA que aprende máis alá do que ela lle ensina e que non acaba de asustarnos porque a relación con ela é de nai e filla, pero que en calquera momento podería converterse noutra cousa, porque toma decisións, ten intuición... Un Consorcio que representa ás grandes empresas e pode facer calquera cousa por conseguir maiores beneficios. Sempre baixo a apariencia de gobernos ou organizacións de grandes países pero respondendo unicamente aos intereses económicos. Continentes e multitudes destinados a ser coellos de indias, cobaias de calquera experimento... Fálase de cando se deixou de saber onde estaba a verdade e a mentira, de cando deixou de importar e recoñecemos ese pó espacial que atravesa o noso tempo.

Cousas que nos interesan e aparecen escritas: cando bebas debes lembrar a fonte. O idioma da ciencia, esa linguaxe universal que nunca mente, aínda que nunca diga a verdade. As estrelas están aí, pero hai que ter o valor de ir buscalas. A min xa me queda pouco tempo; o futuro é teu, escolle ti. Todos os humanos somos supervivintes. Cando chegue a noite para cubrir de escuridade estes estraños tempos, non quedará de nós máis que o recordo das decisións que tomemos. 

O premio Arume de poesía para a infancia do ano 2024: Latexos

O premio Arume de poesía para a infancia do ano 2024: Latexos de Beatriz Dourado está na rúa. Ilustrado por Irene Sanjuán e publicado por Embora.

Lembramos que o xurado destacou "a sonoridade acorde co ritmo da vida e a poesía; a utilización de recursos variados como as onomatopeas, anáforas ou metáforas, enriquecidas con fórmulas coma os caligramas e as adiviñas, que van construíndo un universo engaiolante para o lectorado máis novo; a unidade temática que xira ao redor do “corazón” coa tenrura envolvendo os versos e establecendo un diálogo co lector e a lectora a través do xogo que se facilita cun ritmo áxil que nace de versos curtos que nos conducen ata o rap."

Un poemario ao redor do corazón, hai unha razón para que sexa así e sábea ben a autora cando se emociona ao lembralo. Dedicado a Bruna "que latexa sempre en min" e "á Unidade de Cardioloxía Infantil, UCIN e UCIP do CHUAC, polos latexos que sumades ás nosas vidas". O produto que entrega Embora é un luxo. Un álbum ilustrado que xoga especialmente con dúas cores: o azul e o ocre, ben especiais as dúas e nunha combinación marabillosa. Un libro xeneroso que non escaquea esforzos por parte da editora, dende a gramaxe do papel ás imaxes que acomapañan cada poema.. Feito con todo o corazón. As ilustracións estás realizadas cunha sensibilidade extrema que, nalgunha das imaxes consegue resultados espectaculares como na que acompaña ao seguinte poema:

"A CUADRILLA DOS CONTOS

Pinocho, corazón de piñeiro; / Sereíña, corazón de sal; / Soladadiño, corazón de chumbo; / Polgariño, corazón de pan.

Porquiño, corazón de manteiga; / Brancaneves, corazón de inverno; / Pincipiño, corazón de estrela; / Alicia, corazón de nubeiro.

Conta que conta que contarei, / do de3reitiñó e do revés, / tyantos corazóns dentro da pel." 

Un magnífico libro para agasallar neste tempo de inverno! 

BD para mocidade

Adelina de Sandra Lodi obtivo o premio Castelao de Banda deseñada  2024 na modalidade xeral. 

Así se presenta:"Despois de publicar Papóns, gañador do IV Premio Alberte Quiñoi de Álbum Ilustrado e recoñecido cos Premios Follas Novas do Libro Galego 2025 na categoría de Libro Ilustrado, Sandra Lodi volve con Adelina, Premio Castelao de Banda Deseñada 2024.

En Papóns, Lodi ofreceu un canto á identidade propia, ás nosas raíces e á diversidade real dos corpos e das vidas. A través da historia de Inés, unha nena que escapa das convencións e conecta coa súa esencia máis profunda, este álbum constrúe un espazo de representación onde a nosa sociedade pode sentirse reflectida.

Con Adelina, a ilustradora mantén a mesma forza narrativa. Adelina é unha muller maior que escapa da residencia na que está internada (contra a súa vontade) cun propósito tan teimoso coma ela: volver á súa casa. O resultado é unha obra que combina reivindicación, humor e crítica social cun estilo divertido e irreverente. Unha historia que defende a dignidade, a liberdade persoal e o dereito a decidir como queremos vivir, rompendo cos prexuízos e cos discursos idadistas.

Adelina chega agora ás librarías para reafirmar a voz singular dunha creadora libre e potente."

Esta Adelina ten algo que ver cos heroínas de Sálvora? Puidera ser! Por ese principio e final de barco, naufraxio e rescate por parte dunha muller moza que se atreve a todo na súa pequena dorna. Adelina é unha muller brava e non podemos entender como alguén pode crer que o seu sitio está nunha residencia da cidade. Dános pena o coidador novo ao que engana unha e outra vez pero que tamén loita pola liberdade desa muller que sabe o que quere e á que axuda aínda que perda o traballo. Afirmacións como as que ela lle fai "pois se queres axudar, préndelle lume a todo". Porque ela non cala e di sempre o que pensa, fuxe da residencia, enfróntase ao novos que pretenden rirse dela ou timala e volve ás orixes, ao lugar de onde nunca tiña que ter saído.

Dá máis pena o mozo bondadoso nun mundo que non respecta á boa xente.  

Un novo libro para a colección Pequena Memoria

Un novo libro para a colección Pequena Memoria: Alicia e a mestra de Oza de Paula Carballeira con ilustracións de Iván R. está publicado por Xerais. Un álbum ilustrado coas características de todos os anteriores: gardas con documentos e fotografías que demostran a autenticidade da historia, un texto mecanografado ao final que contextualiza o que se conta, neste caso situándoa no maxistertio, no papel das mestras republicanas seguidoras da Institución Libre de Enseñanza que foron represaliadas despois do Golpe de Estado.

Así se presernta: "Agora as mestras non baten nas alumnas, pero daquela... canto máis duras eran as mestras, máis ríxidas e estritas, mellor sona tiñan. Pero tamén estaban as tolas, as que cantaban, as que tiñan unha maneira diferente de aprenderlles a vida." Esas eran as que desaparecían, tiñan que deixar as escolas ou incluso eran asasinadas. O papel de mestres e bibliotecarias era fundamental na República, eles achegan a cultura ao pobo, alfabetizaban, dábanlle valor á lectura e con el a todo o que significaba pensar e ser crítico, xustamente o máis deostado pola ditadura, por iso había que sacalos do medio. Por iso foron substituídos por xente do Réxime aínda sen formación, para adoctrinar a rapazada.

Alicia, unha na rapaza vainos falando dos diarios (que xa non se escriben), de recoñecer o valor das mulleres,  dos arquivos, das placas que lembran o valor de alguén, as preguntas á veciñanza, a importancia dos nomes ("son poderosos, fan que existas"), das cartas (que tampouco se escriben xa), as mestras e os problemas coa ditadura, os fuxidos, a recuperación da memoria, a xente que ten placa e aquela outra que nunca a vai ter...  

Afirmacións como estas, póñennos a pensar: As mestras que piden palabras e aquelas outras que piden silencio. O silencio non deixa que curen as feridas. 

Pedra a pedra

Pedra a pedra de Giuliano Ferri é un libro silente, de pastas duras, publicado por Kalandraka. 

Para derrubar muros e construír pontes (di a presentación editorial) e non hai maneira de explicalo mellor.

Un muro e nel unha planta que nace, o ratiño quítaa e sae unha pedra de forma que se ve un anaco de paisaxe. O gato axúdalle quitando outra pedra (agora é máis doado) e aumenta a vista da natureza que hai detrás do muro., vén o porquiño e colabora, ñlogo o coello e a ovella. Xa non hai muro e vese o que hai do outro lado: un mono, un león, un elefante, unha xirafa... Cando se ven ao auga polo medio separándoos, deciden utilizar as pedras para construír unha ponte e poder atoparse, abrazarse, facerse amigos!

Para os tempos que corren non hai mellor ensinanza. Mentres os adultos se portan como maleducados, os pequenos móstrannos o camiño. Haberá alguén que escoite?  

De cando os animais tamén eran xente

De cando os animais tamén eran xente, un magnífico título de Manuel Lourenzo González. Volve este autor que ten ofrecido tan bos libros á nosa literatura, volve contando tal como se facía noutros tempos. Comeza o libro con tan bo pé que nos engaiola, situándonos outros tempos que semellan medievais pero poden ser atemporais porque unha muller sabia pode converter os homes en animais e pode resolver un problema social de moito calado con esta meiga no seu laboratorio, botando un cabo ás persoas que non queren ser sometidas por unha ditadura afagadora. 

Ilustracións de Iago Torres Paris e publicado por Boadicea nun formato pequeno dentro da colección A carrilana dos soños. Felicitamosao autor e tamén á editorial por un texto que non semella actual pero que moito nos pode dicir porque non sempre os burros se mostran coa súa verdadeira faciana, porque o mal hai que enfrontalo da maneira de sexa, poque a bondade debería ter premio sempre e porque nos encanta recuperar as historias dun nobre cun filla y un servidor leal con tres fillos, nobre e vasalo con dignidade fronte a un mundo que a esqueceu, mulleres boas fronte a malignas (como houbo sempre) e mundos que é posible cambiar.

Esta é a boa fantasía! Igual non é necesario seguir facendo experimentos con gasosa e buscar esas bocas da literatura das fala Rivas, porque non só se trata desaber escribir (que, a estas alturas, hai moito quen o faga) senón de que o contido acompañe ao continente. 

Máis álbums

Avelina es divina de Gracia Iglesias e Sara Sánchez está traducido por Vanessa López e publicado por Miau de Jaguar.

Así se presenta: "A hipopótama Avelina está na casa morta de aburrimento, pero apareceranlle unha morea de opcións para ter cousas que facer. Saír da casa e dar un paseo? Dar unha volta en coche con Timoteo? Quedar coas amigas? Ler un libro ou quedar na casa calcetando? Neste libro-xogo terás que elixir que camiño tomará Avelina para ver que acabará facendo ao final." Unha historia rimada en pareados que ten pouco sentido, está aburrida e fai mil cousas pero non se ve o nó nin a historia...

Algo pasa na casa do lobo de Susana Isern e Ayesha L. Rubioestá traducido por Marisa Núñez e publicado por OQO. Da presentación editorial: "Amencía no bosque. Papá Marmote ergueuse e foi espertar á pequena Moti; pero na cama da súa filla só asomaban as orellas longas de Teo, o coelliño..." cando vai mirar á casa do coello na súa cama está a tartaruga, van á casa da tartaruga e na súa cama está o esquí pero aparece a nai do esquí con Moti (alí a atopou). Os peques non contan que pasou, ou non o saben ou non queren facelo. Noite a noite os pais van observando ata descubrir que os pequenos espertan e marchan detrás da chamada dos grilos e van á casa do lobo, alí el cóntalles contos e despois devólveos ás súas casas. Unha marabillosa historia acerca do poder das palabras, da bondade dos seres, dos contos contados doutra maneira e da amizade que nace grazas á rapazada, porque aos maiores tamén lles gusta escoitar as historias do lobo, así que alí se van xuntar todos noite a noite, convivindo. 

Por que será que as editoriais con historia nos ofrecen produtos de máis calidade? Así sucede con este álbum con algo que contar e ben contado tanto nas imaxes como nos textos. 

A historia de Brava Panadeira

 

A historia de Brava Panadeira de Alicia Borrás con ilustracións de Blanca Vila está publicado na colección Sopa de Libros de Xerais

Da presentación editorial:”Brava, unha simpática cadela do refuxio, só ten dous defectos coñecidos: roubar todo o pan que ulisca preto dela e saír lixeira tras as furgonetas que o reparten. Aínda así, Lira e os seus fillos, Alba e Xullo, queren adoptala. Por iso, cando o rapaz máis listo do mundo co nome do mes en que naceu abre os brazos para acollela, Brava lámbelle o nariz coma se fose un xeado mentres o seu rabo peludo abanea dun lado para outro. E aquí comeza esta historia.”

Unha estirpe de Liras: as mulleres da fmilia levan ese nome, tamén Alba (quen nos conta a historia) aínda que a ela só lle chama tamén por ese nome seu irmán. El ten outro nome (que s´ño se lle escoita algunha vez ao pai) pero todo o mundo o recoñece por Xullo (polo mes no que naceu, agás seu pai), ten TEA e escolle como mellor (e único amigo a cadela). Unha nai tradutora que traballa na casa e un pai investigador nunha uni versidade no estranxeiro que leva un tempiño fóra. O que se conta é a historia desta cadela e o rebumbio que monta na casa na que apenas está uns días, como cambia a vida da familia dende o momento no que deciden porfillala. O accidente da nai provocado pola cadela fai que veña o pai e a situación cambie. O que non varía é a consideración que do irmán ten a narradora: “o rapaz máis listo do mundo” que coñece o nome de todos os volváns do planeta e que a converte nunha especie de “coidadora” máis pendente del que de si mesma. Esta situación, así como a da voz narradora, lembra Teño un volván dentro, o libro co que María Canosa gañou o premio Carlos Mosteiro e que foi publicado por Galaxia.

A novela que comeza co capítulo no que a familia visita a perreira, remata con aquel  no que coñecen a familia orixinal da cadela e poden entender parte do seu comportamento. Un epílogo tranquilízanos en relación ao que vai pasar e serve para que a nena nos fale directamente ás persoas lectoras.

Nalgún momento as elipses dificultan algo a lectura obrigándonos a repasar o texto por se perdemos algo. Pequenos fragmentos que corre4sponden a un narrador externo aparecen en cursiva. 

A aparición de nenos con Asperger fannos ver que a súa presenza é cada vez maior no seo familiar e escolar, normalizar a súa situación semella ser tamén un obxectivo das escritoras que como irmás maiores nolos presentan para que lles axudemos a ter man.

As ilustracións de Blanca Vila acompañan o texto, algunha delas coma o plano de detalle no que as mans de ambos irmáns se agarran para camiñar xuntos e algúns máis curto teñen unha calidade á que xa nos aocstumou no libro de Abel Tomé.

Premio Roberto Vidal Bolaño de teatro para mocidade 2025

O Premio Roberto Vidal Bolaño do 2025 recaeu en Os rapaces só se tocan para darse de ostias de Iván Caloto. Está publicada na colección Bitácora de Galaxia.

Da presentación editorial: "Esta peza nace inspirada nun caso real, acontecido nun instituto de Vigo en 2024. O texto fala dunha realidade que continúa a afectar os nosos adolescentes, intentando atopar as raíces sociais, psicolóxicas e culturais dun tema como o bullying ou acoso escolar. A peza recolle personaxes da vida diaria, amosando que unha persoa pode ser vítima ou agresora, dependendo das súas circunstancias, e salientando a necesidade de pertenza ao grupo ou a relación coa masculinidade." 

O problema da masculinidade asumida dende o patriarcado, a inmigración co que supón de descoñecemento das convencións sociais, o acoso escolar, o racismo, o odio aos inmigrantes, a resistencia á diversidade sexual, o machismo, a violencia de xénero, a loita pola mellora social, a política represiva e a maneira na que un ou outro goberno inflúe sobre a sociedade tanto a nivel de medidas como de propaganda ideolóxica, o fútbol como posibilidade de encontro...

Dividida en tres apartados: Antes de nada, Despois do partido e Despois da agresión, que, á súa vez se dividen en cinco, seis e sete partes.

A raíz da morte da nai, Dato (con quice anos) vén para Galicia con seu pai. É de Brasil e xoga moi ben fútbol (esa debe ser unha boa porta de entrada á socialización, non?) pero ten dificultades para facer amigos. As súas reflexións acerca de como os homes só se tocan cando se pegan, de como bota de menos o seu país e a familia ou as da súa amiga acerca dos homes e a súa violencia, son parágrafos que merece a pena comentar. Da mesma maneira, é interesante observar como o compañeiro acosador é fillo dun home cheo de prexuízos e agresividade, un pai co que non quere estar pero se ve obrigado cando lle toca compartir vivenda despois do divorcio, a situación na que este vive... 

Ben está o que ben remata é un dito e pode ser unha conclusión. Todo se pode amañar pero a realidade non é tan doada, de calquera maneira hai que tentalo, igual que ler e representar este tipo de obras (para a segunda opción pode resultar complicado memorizar parágrafos demasiado longos pero o teatro lido é unha boa opción, sempre).

A nova novela de An Alfaya

A nova novela de An Alfaya leva por título Irracionais e está publicada na colección Costa Oeste de Galaxia. 

Da presentación editorial:"Unha novela que convida á reflexión sobre o respecto á diversidade fronte á intransixencia de quen rexeita as distintas identidades.  A obsesión do neurólogo Vicente Barbosa polo número áureo, coa complicidade da publicista Alexia Velasco e do cirurxián plástico Bruno Rodas, lévaos a tramar un plan macabro cuxa cerna agroma da discriminación sexual e de xénero. O slogan da páxina Web de Perfect Models: “A diversidade sexual non é ningunha barreira, senón unha ponte”, sérvelles de cebo para captar a mocidade vulnerable; a Nave será o espazo creado para a experimentación, e Andrea, Marcia, Maxi, Gladis e Iván, converteranse nas súas cobaias. Mais, non estarán sós, pois os actos perversos dos tres instigadores sementarán sospeitas ao seu arredor. Conseguirán ser desenmascarados?"

A familia monoparental dunha nai e unha filla que acaba de rematar o bacharelato. Dúas mulleres que teñen unha boa relación e asumen a transexualidade da moza. Unha tentación, nese anuncio de axencia de modelos, no verán anterior á universidade. Unha trampa que tenden aqueles aos que a diversidade lles molesta... porque alguén anda á caza do diferente para experimentar e demostrar que a súa ideoloxía é a boa... En tempos de neofascismos o coidado debe extremarse, porque non todo o mundo está disposto a aceptar a realidade: hai quen a quere facer á súa medida!

Unha novela sobre a transexualidade, a homosexualidade, a marxinalidade e a súa persecución por parte de quen non acepta a diferenza. 

FINALISTA PREMIO XOSÉ NEIRA VILAS DE LITERATURA XUVENIL 2025

Dous libros de Miau

Déixame en paz! de Alicia Acosta e Marisa Morea, traducido por Vanesa López e publicado por Miau. Dous moniños: Tico, un barulleiro, que sempre está a dicir que se aburre e sempre mete en problemas a Tuco que continuamente lle pide que o deixe en paz. Tuco é tranquilo, le, xoga o xadrez, dorme, fai ioga... Son moi diferentes así que teñen que separarse, pero Tucob-ótao de menos mentres Tico se arrepinte de telo molestado. Búscanse e pídense perdón, fan un trato: unhas veces farán o que queira Tico e outras o que queira Tuco e remata "Desde entón, ambos os dous saben / que cun pouco de comprensión / sempre se atopa a solución". 

O libro fálanos das diferenzas entre uns e outros, de como ás veces case somos incompatibles pero como debemos aprender a convivir poñéndonos de acordo. As páxinas están cheas de palabras e onomatopeas destacadas, ao longo do relato: Ai, Ho, Ahhhhhhh, crrrrac, chof, catapún!

Na páxina de Jaguar podemos acceder a unha serie de pasatempos ao redor do libro.

Un traballo novo de Silvia García e Mamen Marcén traducida por Vanesa López e publicada por Miau. Da presentación editorial: "Tonttu é un elfo cuxo maior soño é traballar no Departamento de Inventos Élficos de Papá Noel, con todo traballa no Departamento de Correos. Un día decátase de que a zorra de Papá Noel está avariada e ninguén consegue arranxalo. Conseguirá este pequeno elfo arranxar a zorra?"

Contado en primeira persoa: preséntase o elfo, dinos que vive no Polo Norte, na cidade de Papá Noel e todo o que sucede despois que non podemos adiantarpero ben imaxinades porque acabará cunha medalla de campeón, o mellor do mundo! Non hai como perseguir os desexos para logralos, palabra de elfo!

Aquí, neste enlace, os pasatempos

Varios álbums

O Premio Alberte Quiñoi de Álbum Ilustrado 2025, Un porquiño polo San Martiño de Macarena G. Vicente e Iria Bermúdez está publicado en Galaxia.

Da presentación editorial: "Curro recibe grandes doses de aloumiños, goza de longos paseos coa granxeira e come as mellores landras. Ata que un día escoita algo que remata coa súa tranquilidade." 

Os díxomes díxomes son perigosos, porque semellan anticipar o final de Curro polo San Martiño, cando acostumamos comer ese manxar delicioso en variadas receitas, especialmente no cocido, pero a cousa non vai por aí e Curro case deixa de comer. 

 

O cascabel da gata de Pablo Albo e Guridi, publicado por OQO. Un álbum de 2013 que non vén mal lembrar.  A señora Xulia chama á gata Benita porque nonlle escoita o cascabel. Faino unha e outra vez, mentres ela o busca polo sofá, a escoba, a mesa... ata que o atopa pero cunha dificultade que ha de resolver. Farao, agora o problema pódeno ter os peixiños do acuario.. pero todo se resolve e ben. As repeticións e as ocorrencias van facendo avanzar a historia cunha chicadela final.