Un novo libro de Paula Carballeira. Vai de avisos

Trece avisos. Contos para ler pola noite, de Paula Carballeira, iliustrado por Iria Fafián e publicado na colección Sopa de Libros de Xerais. Así se presentan estes trece contos: "O medo avisa cando chega. Un sopro de aire frío. Un arrepío polas costas. Un corazón que latexa. Algo que non vemos, pero sabemos que está. Algo que sentimos, ou que presentimos. Estes contos son para ler de noite, se te atreves".  Un libro sobre os medos, que presenta a autora explicando que vive a poucos pasos de onde nace a néboa que sobe dende o río e envolve a casa. Non ver os contornos das cousas nin das persoas que atopa polos camiños (e poden ser pantasmas) é vivir entre o misterio. Tamén nos conta que empezou a ler relatos de terror (e a escribilos) para poñerlle nome aos medos que cada noite acudían a visitala, cando era pequena. Agora, recolle os seus e os dos demais, incluso en centros de ensino onde a rapazada acode a contarlle.

Hai moito de tradición oral nestes contos, porque daquela cando non había luz eléctrica, polas noites o medo campaba ás súas anchas, de feito, pensouse que na cidade e coa electricidade desaparecerían... pero non foi así, porque "cando petan na porta pola noite" estremecémonos.

Os faiados, eses lugares onde se atopan as cousas abandonadas e os monstros que ninguén quere ver; neles escóitanse ruídos, son eles. Seres de pesadelos que aparecen para anunciar o máis malo de todos os males, a morte. O cheiro a cera é un clásico; a compaña que chamamos santa para dulcificar pero seguimos vendo a percorrer os camiños; as maldicións que se botan ás fillas e acaban cumpríndose (por iso cómpre ter man das palabras), aí están as lobas; os seres que quedan entre un e outro mundo sen avanzar, os nenos e as nenas aí, a medio camiño, perdidos; os pesadelos adiantándose ao que vai suceder, as casas abandonadas ou tomadas onde se escoita falar ou chorar... elas están pedindo que entres e non volvas saír ou saír moi diferente a como entrastes. O pranto do bebé como reclamo, ese terror que ninguén resite porque é a supervivencia da especie e reaccionamos por instinto. Das lendas urbanas véñennos os bonecos maléficos que nos vixían, eles non estaban nos vellos contos, nas aldeas non había porque a ausencia de xoguetes era total... éramos tan pobres!, o vudú tamén veu de lonxe para quedar, eses meigallos que facemos sobre un obxecto que representa a persoa e acaban lastimándoa a ela, as mandas de xoves que atacan aos trasnoitadores ou aos que pasan por lugares pouco axeitados, os cuartos prohibidos, pechados baixo chave, as vinganzas daqueles aos que lles fixemos mal; o vaso que se move contestando as preguntas, a sombra e os xemelgos, o número trece... de todo hai neses trece contos  para ler pola noite.

Unha cita (da persoa que lle achega a idea) dá pé ao relato que vén a continuación para continuar co aviso que se extrae de cada un dos contos. Si, o misterio, ese xénero que tanto gusta á mocidade, vese así incrementado por este volume que se incorpora aos de Miranda, AFP, Carlos Negro (que se anda a estrear...)

Árbores e relato

O bosque do duque ´s - Hertogendosch de Fran Fernández Dávila, que comeza a escribir no 2016 e xa leva máis de vinte premios que vou recoller porque é a primeira vez que accedo a algo así:       

• IX Premio de Poesía Victoriano Taibo no 2016, finalista, por Capetón.
• X Certame Literario Terras de Chamoso no 2016, segundo premio, por Princesa de Fukushima.
• I Certame de Enxeñería Sen Fronteiras no 2016, primeiro premio, por Capetón.
• XLIX Concurso Literario Casino Ateneo de Béjar no 2016, segundo premio, por Aliento de Bronce.
• Concurso de Relato Curto “A Cividade” de Mos no 2017, primeiro premio, por O Premio.
• V Concurso Microcatrorelato no 2017, premio do xurado, por As balas de Koch^[8].
• V Certame de Relatos Vigo Histórico, 2017, accésit, por A pel do corazón.
• XIV Concurso “Dillo a quen maltrata” do concello de Lalín no 2017, primeiro premio, por Radiografía da Parroquia^[1].
• XVII Certame de Novela por Entregas de La Voz de Galicia no 2017, por A senda de sal, publicada pola Editorial Galaxia na súa colección Literaria^[9].
• XXIII Certame Literario Manuel-Oreste Rodríguez López, 2018, no 2018, mención de honra, por O Faro, conto de mar espeso.
• Certame de Relato Curto da Universidade de Vigo no 2018, primeiro premio, por K.A.R.M.A.^[10].
• Certame de Poesía da Universidade de Vigo no 2018, primeiro accésit, por Dama de Auga^[10].
• VI Certame de Relato Curto da FANPA, no 2018, finalista destacado, por O faro.
• XVII Certame Antón Avilés de Taramancos do Concello de Noia no 2018, por Alana.
• VI Certame de Poesía en Lingua Galega Manuel María da Casa de Galicia en Guipúscoa no 2018, primeiro premio, por Trashumántica.
• XVII Certame de Relato Curto Concello de Mugardos no 2019, primeiro premio, por O Mendigo.
• XII Premio de Poesía Victoriano Taibo no 2019, por Mover os Marcos.
• VII Certame de Poesía en Lingua Galega Manuel María da Casa de Galicia en Guipúscoa no 2019, terceiro premio, por A miña pel en tatuaxes.
• XXXIII Certame de poesía en lingua galega Rosalía de Castro de Cornellà no 2019, primeiro premio, por Poemas d Aeroporto.
• XXXIV Certame de poesía en lingua galega Rosalía de Castro de Cornellà no 2020, accésit, por O matrimonio é unha nasa.
• IX Certame de poesía Xosé M. López Ardeiro de Negreira no 2020, finalista, por mICROrREtRaTOs.
• XI Concurso de relatos de inspiración científica -Inspiraciencia- do Ministerio de Ciencia e Innovación no 2021, primeiro premio, por Lúa Negra.
• XV Certame Literario Terras de Chamoso no 2021, segundo premio, por Rexina.
• XIX Certame Literario Concello de Ames de narrativa no 2022, segundo premio, por A extinción dos homes.
• VIII Certame de Poesía María Mariño de Teo no 2022, primeiro premio, por The walking verses ou o ataque dos poemas zombis.
• VI Certame Vilarinhas no 2022, segundo premio.

Cada capítulo comeza coa presentación naturalista dunha árbore que, por veces, se completa con lendas e curiosidades. A presentación editorial conta "Sabine é unha rapaza galega dos Países Baixos que bota de menos Galicia, sobre todo as súas avoas. Todo comeza o día do seu décimo aniversario cando recibe un agasallo misterioso que lle abre as portas dunha grande aventura. Axudada polos seus amigos Wilko, Jeroen e Anja, Sabine loitará non só pola súa identidade, senón tamén pola vida, cun conxunto de fortalezas que non sabía que tiña dentro." Sabine, xa naceu nos Países Baixos máis ten as avoas en Galicia, aínda que non lle falan galego. Os seus amigos máis amigos son ben especiais: Anja, a amorosa e futura astrónoma con pais demasiado ocupados; Wilko, o cowboi gordecho que vive cas súas nais que traballan no exército; Jeroen, un rapaz xenio que sabe moito e expresa pouco. Eles son os únicos da escola que non teñen móbil. Cando a nena cumpre dez anos, os amigos regálanlle un boli linterna, un arco e un compás, pero ademais aparece un estraño libro caderno ao que lle desaparecen e aparecen palabras e debuxos. Nesa investigación tropezan co profesor de matemáticas, un verdadeiro corvo, pero tamén coa de plástica que sempre os axuda; na casa de Anja sofren un terremoto e entran por varias portas despois de dicir un esconxuro (han de presentarse); detrás desas portas hai un bosque en chamas; nel, cada árbore ten inscrita unha verba galega, unha palabra que desaparecerá con el, alí están os seres coidadores coma Quercus (o rinoceronte), unha rapaza peixe, o koala, a aguia... pero tamén os contrarios: os rozadores (son especros que rouban a vida á fraga e á xente), porvisos, o corvo... Coñecerán á raíña e a protagonista descubrirá que é unha das avoas que morre (co bosque e a lingua). Interesante revisar a páxina 100 para entender como os rozadores lle rouban a vida á fraga acabando coas árbores e ao tempo (ou mediante unha metáfora) á lingua "Disque é cousa do progreso. Que as vellas árbores xa non son útiles, que xa ninguén as usa, nin lles come os froitos, nin se deita á súa sombra. (...) Córtanas e plantan outras no seu lugar. Outras con nomes raros e que medran máis rápido. (...) Todo en función do mercado. (...) Supoño que será algo así como o rei dos rozadores.". Eles, os rozadores traballan de noite, co primeiro raio da mañá fan o seu esconxuro recitando os nomes das novas árbores que agroman conforman van soando as palabras que levarán gravadas, medran rápico chuchando a esencia da terra e secando os ríos. A raíña é unha das súas avoas, precisa que alguén a reemprace. Os seres defensores salvaron outro tempo Islandia e o islandés, pero non sempre poden conseguilo, agora vanse a outro bosque. Son amigos, os catro, poden verse por debaixo da pel: apartando as pencas, ignorando a graxa, os xestos de extrema timidez e o acento estranxerio; de non ser así, todos serían como illas nunha escola chea de uniformes.

Unha chiscadela, o narrador vai dicindo como se pronuncian os nomes neerlandeses pero cando ten moito apuro di "pronunciado como sexa". 

Ela vai ser a próxima raíña, un herdo de responsabilidade e compromiso coa natureza e a lingua ou identidade. Será comprensiva como demostra cando acompaña a agonía do corvo: "un animal que quería cambiar un bosque por outro, as palabras dun idioma feble por outro coñecido, o galego polo castelán, ou polo inglés, ou polo chinés. Un corazón que esqueceu a súa lingua de corvo e quixo falar no idioma dos rozadores, da eficiencia, da igualdade... Unha árbore que ignorou as súas raíces para tentar ser aeroplano."

De bruxas e outros oficios

Non sempre fun unha bruxa de José Carlos Román e Blanca Millán, na colección Mini - Cumio, vén sendo un destes libros que nos achegan aos que atopamos en todos os idiomas e nas librarías dos aeroportos. Libros que dende as cubertas ao papel, as ilustracións, paratextos, deseño... nos colocan nunha parte do comercio máis doada. Pastas duras, papel groso, imaxes moi coloristas e do gusto da rapazada, gardas chamativas (dun lado diferentes tipoloxías de botas acaídas para bruxas e da outra retratos de diferentes bruxas dos contos), o índice coa presentación dos capítulos en plan cartel (imaxe, título...) e a historia dunha nena que nace cunha verruga na cara, que é de familia de bruxas pero que non ten marcado o destino, de feito tenta ir a unha escola de fadas pero acaba nunha de bruxas, aí -como en todas partes hai amigas e inimigas-, proba en diferentes traballos e non resultan e remata no cine, unha famosa!!!!

Dous libros para primeiros lectores

O paraugas de Cebra de David Hernández Sevillano e Anuska Allepuz, traducido por Maruxa Zaera e publicado por Nubeocho.

"O paraugas de cores de Cebra é máis grande do que parece. Cando empeza a chover, Cebra abre o seu paraugas de cores. Convida a Gacela, Rinoceronte e Lebre para que non se mollen. León tampouco quiere mollarse. Haberá sitio para todos?" Cado escampa, danse conta de que o paraugas ten moitas cores para que todos o podan atopar canndo chove, si, hai espazo para todos porque compartir é o que ten, amplía a capacidade e os sentimentos, a amizade fai que todo funcione mellor e baixo a chuvia tamén se pode ser feliz.

Planeta. Un lugar onde vivir de Susana Peix e Marta Montaná, traducido por Iolanda Mato e publicado por Cumio. O planeta Q é pequeniño, xira arredor de tres soles e sempre é día. Nel vive Zeta que se cre o único habitante (pero hai máis quemianos). Zeta non pode durmir e anda malhumorado e protestando, busca tesouros para construír unha nave e fuxir de Q a outro planeta. Un día aparece unha nave, e nela Delta (unha nena), que ten problemas coa nave, anda na busca de repostos para amañala. Daquela aparecen o resto dos quemianos e lévano á montaña dos tesouros de Zeta. El xa se dou conta de que non está só neste planeta e cando Delta amaña a nave e o convida a marchar, é el quen a convence para que quede. Unha aprendizaxe: porque non sempre vemos o que temos diante, porque o humor é algo a traballar, porque a compañía pode ser agradable, porque a felicidade está no que tes... Moi boas ilustracións!

De pandemias e confinamentos

Un novo libro, ademais de Quero saír! de María Canosa e algún outro. Dende o meu balcón de Susana López e Nina Bach, publicado por Excellence editorial, coa corrección lingüística e de estilo por parte de Cuarto de inverno.

Un neno conta, en primeira persoa o seu tempo de confinamento e rmata coa descuberta de que os sanitarios son os superheroes e superheroínas que loitan contra a enfermidade. Así o presentan: "Hai uns días que a mestra díxonos que non volveriamos á escola ata que non marchara o coronavirus. Ao principio, imaxinei que era un monstro peludo, pero descarteino enseguida porque, coma nos contos, un superheroe xa nos tería salvado. Logo pensei que podía ser un extraterrestre, pero tamén o descartei porque, coma nas películas, algunha heroína valente con poderes máxicos xa o teoría destruído. Porén, cando me explicaron que era un virus... Carai, un virus... Pois tamén fiquei tranquilo porque, coma nos contos e nas películas, había heroes e heroínas que traballaban para combatelo."  

Boas ilustracións, especialmente aquelas nas que se recolle o rapaz en primeiro plano e tamén os planos xerais nos que se ven os balcóns do barrio, cada un ocupado polos seus habitantes, facendo o que é propio de cada un. Ben levada esa necesidade de buscar alguén "superior" que nos salve; de todos xeitos, nalgún momento haberá que traballar esa realidade de cidadáns facéndose cargo dos problemas, claro que os protagonistas colectivos sempre son máis complicados, e xa bo é ver a eses sanitarios coas capas.

Unha vez máis atopamos dificultades para acceder á presentación en galego, tanto dende a editorial como nas páxinas de librarías.

Novos libros infantís de Uxío Novoneyra

 

En vida, Uxío Novoneyra publicou tres libros infantís (O cubil de Xabarín, Gorgorín e Cabezón, Ilda, o lobo, o corzo e o xabarín) grazas a Xulio Cobas que por entón andaba por Edelvives e se dou conta da riqueza do poeta do Courel, tamén para a rapazada. 

Agora, moito tempo despois, descubrimos catros xoias que publica a Fundación con ilustracións de Miguel Robledo e aos que podmeos acceder tamén na voz de Elba Rey, Manuel Jabois e Nieves Neira. Unha pequena presentación fala de Roxín Roxal e os seus contos, de cando andou polo mundo da terra e o ceo recollendo aventuras e alimentando memoria. Un voabulario para axudar a entender o léxico do autor, o xogo coa súa caligrafía

Contos de Roxín Roxal é un pack de sete contos de Uxío Novoneyra ilustrados por Miguel Robledo. Os xa coñecidos: O cubil do Xabarín, Gorgorín e Cabezón, Ilda, o lobo, o corzo e o xabarín e os novos:  A cabana de Sancor, Lucín e as paxarelas, Colorín e Mirabrouco e Vagaface, Brumalión e o can de pedra. E tamén: "Audiolibros lidos por escritores de referencia que acompañan a primeira edición completa da colección de contos inéditos de Uxío Novoneyra Contos de Roxín Roxal, composta por “Vagaface”, “Colorín e Mirabrouco”, “A cabana de Sancor” e “Lucín e as paxarelas”.

A cabana de Sancor cóntanos como conseguirán ter unha nova casa (o neno e seu pai) gardando a antiga para non perder aos animais que por alí andan e que o pequeno ten por amigos. Trátase das toupas, os grilos e os gorrións. Trátase de conseguir algo máis de terra para ampliar a cabana e de ver como os animais os axudan. 

Lucín e as paxarelas. Neste caso, preséntase todo texto en maiúsculas para contar a historia do pequeno que se vai detrás das bolboretas, menos mal ao caer a noite o atopan seus pais ao pé dun cruceiro onde as paxarelas se pousaron para durmir nas mans de pedra do cristo.

Vagaface, Brumalión e o can de pedra. Brumalión busca á moza Vagaface, tenta esculpila en neve; Can de pedra, o penedo... Esa busca. "Brumalión sentiu como se houbera perdido todo canto tiña, e como un berro lonxe. E outra vez esa coñecida e aceptada tristura de todas as perdas -o eterno elexíaco- mesturada co seu ensoño e misterio, duda e busco, que lle graban a mirada i as poucas verbas." O poder das palabras propias, daquelas gardadas ao longo dos séculos,

Colorín e Mirabrouco. O positivo e o negativo, a luz e a sombra, a primavera e o inverno. Dous mundos contrapostos: o neno Colorín cos primachorros  chamando a primavera, Mirabrouco cos alacráns buscando o negror, o ben e o mal...

Que nunca se esqueza o galego do Courel, dixo o poeta.

Un libro ben orixinal

O garabato e o escritor é un deses libros novidosos, interesantes; deses que resultan unha descuberta como cando atopas algo inesperado. Pois si, cando aparece un destes álbumes entendes que é necesario, que non é máis do mesmo e, moito menos, un innecesario gasto en papel (que os hai e todos/as o sabemos). Aí é onde está o papel do editor, en escoller o que ten calidade e limalo para conseguir que teña aínda máis, non en aceptar todo o que chega pola porta e darlle carta de identidade, poñer ao servizo do ego ou dos cartos o nome da editorial.

Da autoría de Miri Leshem-Pelly, traducido por Raquel Mosquera e publicado por Picarona. Así o presentan: "A viaxe de Garabato empeza nunha tranquila beira chamada PRINCIPIO e segue por unha silvestre e arriscada METADE que conduce definitivamente a un FINAL, aínda que nada diso era o que Garabato realmente esperaba… Garabato é un Garabato e Escritor é un Escritor, pero, en realidade quen conta o conto?"

 En realidade o libro é un diálogo entre o escritor e o garabato, entre o creador e a obra creada, entre os dous Frankenstein, e aquí como alí, a obra quere compañía, non quere seguir só, por iso espoleado polo autor, Garabato debuxa a Manchiña e dálle a benvida ao seu conto. Ese xogo entre o creador e a obra creada vese enriquecido na parte icónica con intervencións diferentes que van da liña á mancha, do debuxo á pintura e a fotografía: ese lapis, pincel, afila, celo e goma son os que en realidade crean a obra, tal vez por iso son reais. Por outra banda, o artista actúa coma un mestre que orienta "estou aquí para axudarte a crear a túa propia viaxe", que lle propón retos, que o anima a superar os medos e o convence de que é quen de atopar as respostas ás preguntas que lle xorden e así vai superando dificultades e atopando novos camiños (pode construír un barco coa folla onde o escritor escribiu "Ti podes" e así atravesar o río das preguntas). Garabato vai avanzando, collendo confianza en si mesmo, tendo ideas e colléndolle o truco a esa viaxe quer dende o principio ten un obxectivo "Gustaríame facer un novo amigo" di Garabato, e iso é o que sucede ao final, que o constrúe. A maiores, Garabato podería ser Garabata pois leva tacóns e algo semellante a un colar e, que é Manchiña?

Un libro que nos fai pensar, que nos remite aos vellos mitos e á mestura de técnicas, un libro como non coñeciamos outro, que igual fala da maternidade / paternidade, igual do pintor e a modelo, igual dos camiños da vida... Unha das mellores obras que chegou ás miñas mans ultimamente.