mércores, 16 de xaneiro de 2019

As Letras Galegas de don Antonio

Se algo definiu ao autor ao que se lle dedican as Letras Galegas deste ano foi a humildade. Esa tamén é a súa ensinanza: unha vida humilde (que aínda así foi reprimida "cando chegaron os malos"), unha obra froito dun traballo constante e entregado (nos campos da xeografía, a historia, a historia da arte e a etnografía) e unha actitude humilde coa que se enfrontou a todas as circunstancias.
Cando lemos o seu discurso de ingreso na RAG, en 1951 "Quero en primeiro lugar agradecer o inmerecido honor que se me fixo nomeándome para vir ocupar un posto que non merezo. Fago esta sincera afirmación con profunda dor pois ben quixera traer aquí, neste intre solemne, de viva emoción, unha obra cumprida, guía segura de activas manifestacións culturais. Non teño no meu haber máis que boa vontade, e falto doutros méritos, pídolles que perdoen a quen me nomearon e teñan para min unha indulxencia total". Ben é certo que ía ocupar a cadeira de Castelao e iso impón, pero tamén que outros se terían sentado nela sen o menor pudor.
Don Antonio como sempre lle chamamos as súas alumnas, tamén mantiña esa actitude de humildade franciscana cando nos trataba e nos ensinaba, ás veces cunha pregunta, como a que me fixo no exame de ingreso, cando debía contar eu con dez anos e despois de estudar os ríos de España con afluentes e as cordilleras de máis alá, me mirou e dixo: como se chama o río da túa aldea?
Esa pregunta chega na década dos sesenta.
Coma ese río e o seu nome, así de humildes eran os estudos e ensinanzas, a súa maneira de exercer as responsabilidades que lle corresponderon no Seminario de Estudos Galegos ou no Instituto de Estudios Gallegos Padre Sarmiento, no Museo do Pobo Galego... un museo tan humilde coma el a pesar da súa grandeza. Porque a humildade é unha actitude fronte á soberbia.

martes, 15 de xaneiro de 2019

Convocatoria dos premios da factoria Xerais

Xerais acaba de dar a coñecer a convocatoria dos seus premios.
36ª edición do  Premio Xerais de Novela dotado con 10.000 euros.
34ª edición do Premio Merlín de Literatura Infantil dotado con 10.000 euros.
11ª edición do Premio Jules Verne de Literatura Xuvenil dotado con 10.000 euros.
O veredicto do xurado coñecerase o 7 de xuño e a entrega dos galardóns terá lugar no mes de outubro cos libros xa editados.
Pódese acceder ás bases a través do seguinte enlace


sábado, 12 de xaneiro de 2019

Libro ganador do I Certame de textos teatrais Roberto Vidal Bolaño 2018

O Certame de textos teatrais Roberto Vidal Bolaño foi convocado pola editorial Galaxia e o IES Ribeira do Louro.
Estes premios convocados por institutos están a chamarnos a atención. Estamos nunha situación tan débil, que terán que ser o centros de ensino os que convoquen premios que saquen á luz textos? Lembremos que nesa situación está tamén o de Relato de Aventuras Avilés de Taramancos (convocado pola revista A casa da gramática do IES Virxe do Mar de Noia e o concello).
Tamén nos sorprenden aquelas outras convocatorias, a nivel galego, coma o Certame Escolar de podcast e relato radiofónico Xosé Mosquera Pérez (o Vello dos Contos).
Ao que iamos... o premio de textos teatrais RVB foi acadado por Fernando Castro Paredes coa obra de teatro A derradeira bala.  
Un xoguete tan absurdo como a guerra que é o seu tema. 
Unha traxicomedia cuns diálogos marcados pola retranca e a ironía, dise na presentación editorial.
Poucos personaxes: Luciano Cardone, as xemelgas Ramírez (Michelle e Mabel) o sarxento Unamuno e a comandante Cienfuegos. Alguén que toma a decisión de abandonar a guerra, os que o acusan de traidor, a dúbida de se o inimigo está aínda aí, detrás da outra barricada ou o silencio é a mostra de que xa a guerra rematou e... para fusilar ao desertor ou para facer a guerra só queda unha bala, a derradeira.
Riámonos da guerra, mentres nos deixen!


.

venres, 11 de xaneiro de 2019

Dous libros moi distintos




Só teñen en común o tempo no que foron publicados.
Un deles é de autora e ilustradora galegas, con pouca obra (aínda que a autora xa conta cun premio Pura e Dora Vázquez). A historia dun mouchiño que se vai cunha gavota de excursión a coñecer a costa da morte; unha cría de moucho empeñada en vivir de día e coñecer o mundo a través dos ollos. Todo remata ben e a rapazada aprenderá algo máis sobre os animais. Chitón ata a Fin da Terra de Ángela Fernández Rey, ilustrado por Anabel Montouto.
O outro, O que eu creo (de todo) de Jordi Sierra i Fabra, traducido por Carlos Acevedo para Factoría K. Trátase das reflexión inmorais de Xavier Piñeiro Traba, segundo se nos di na portada. Unha maneira diferente de contarnos unha historia en primeira persoa e facelo con todo o oficio e bo facer deste autor.De maneira rápida e áxil, con poucas palabras, xogando a xustificar o texto dun lado ou outro segundo se sinta, numerando os capítulos... Comeza:
"UN (OLA)
non son un escritor.
Pero escribo.
Porque todos sabemos escribir.
E se lle contas o que che pasa a un papel...
Se es capaz...
non vas ter necesidade ningunha de ires a un louqueiro.
Por iso escribo isto.
Porque podo.
Necesítoo.
Sinto que me libera.
Iso si: xa veremos como remata.
(...)

mércores, 9 de xaneiro de 2019

Os contos tradicionais doutras maneiras

Iso fai El Hematocrito: recoller os personaxes de sempre e poñelos a facer outras cousas. Xa leva varias entregas: Axente Riciños, Feliz feroz e agora a continuación en O lobo con botas. Xa non se trata de cambiar a personalidade dos personaxes senón tamén de mesturar uns contos con outros. Lembramos que o pequeno lobo é pacifista e o que a el lle vai é facer pasteis, de tal maneira que remata montando unha pastelaría. O seu tío que abandonou a ferocidade pola convivencia co sobriño e montou unha xastrería, que é un fracaso porque os animais prefiren ir espidos. 
Tío Lobo vai descubrir, de novo, a través do pequeno lobo, unha maneira de superar o problema. Cada peza que lle poda colocar ao gato con botas será un éxito. Un traballo de publicidade e marketing, merchandising, un negocio que terá que dividir co Gato igual que se fai sempre cos deportistas anunciadores, pero mentres todo isto sucede quen se enfronta ao xigante é o pequeno lobo que quedou sen amigos porque todos eles andan cargando con obxectos e esquecéndose de xogar.
O consumismo paira sobre o libro, pero tamén a idea de que non hai maneira de divertirse con moitos xoguetes, o bo é xogar cos amigos e compañeiras, ou non? 
Pena que El Hematocrito teña este nome e escriba en castelán; está visto que non se pode ser perfectos, a pesar de ser d´A Coruña.

martes, 8 de xaneiro de 2019

A literatura pegada á vida



Nestes últimos tempos caeron nas miñas mans tres libros que falan dun tema a ter en conta, o daqueles rapaces e rapazas transexuais. Tardou en aparecer esa situación nos libros dirixidos á infancia e mocidade, pero tiña que aparecer porque ela nunca dá as costas ás situacións que hai que afrontar. Porque esa rapazada tamén ten que ter modelos nos que verse, espellos nos que reflectirse e non sentirse "raros" nin fóra de lugar ou tempo...
Fixérao primeiro Eva Mejuto con 22 segundos  (o tempo que tarda o arquivo en subir á rede e contar para existir sendo quen é, porque "o distinto asusta, dá vertixe porque obriga a cuestionarse tantas cousas..."). "Unha obra que busca visibilizar, desde a empatía, un colectivo de persoas historicamente silenciadas e denigradas que loita porque as leis -e a sociedade- deixen de consideralas enfermas", tal como se le na presentación editorial. Eva abriu o camiño cunha obra poderosa que obriga a derrubar valados.
Os outros dous libros saen da convocatoria do premio Agustín Fernández Paz de Narrativa Infantil e Xuvenil pola Igualdade. Estivo ben que a igualdade fóra máis alá dos xéneros hexemónicos e tocaran este tema no libro gañador Fóra do normal de María Reimóndez e na obra finalista: Mamá, quero ser Ziggy Stardust de Iria Misa. Se se trataba de reivindicar o papel da muller, tamén o fan, porque as nais sempre están aí botando a man, entendendo antes ca ninguén. Nos dous libros, un dirixido á mocidade e o outro ao lectorado autónomo as protagonistas son nenas que se senten nenos, e tamén en ambos, serán os superheroes ou a figura de David Bowie as que funcionarán como horizontes de referencia para poder reflexionar a realidade ou identificarse, a secas. No primeiro deles, o de María Reimóndez é o grupo quen salva de últimas, o que axuda a que cada un atope o seu lugar e a personaxe de Mucha, unha moza disposta a defender a identidade onde e contra quen sexa a que lle dá un xiro á situación.
O epílogo no libro de Iria Misa, no que autora se dirixe directamente ao lectorado para falarlle de Bowie e do que significou para todo o diferente e igual "porque o mañá perténcelle a quen o escoita chegar". 
Nesas estamos, como dicía Héctor Cajaraville ao recoller o premio "fantasmas de luz pétanme na porta pola noite": os que estiveron antes guían o camiño   

xoves, 3 de xaneiro de 2019

Dous libros dous


A manchas o a raias? é un álbum ilustrado da autoría de Estefanía Padullés, traducido ao galego por Charo Baleirón Sóñora e publicado por Hércules Edicións. Imaxinemos dúas selvas ou unha dividida por un río en dúas partes. Dun lado do río os animais con raias e do outro os animais con manchas; cada grupo tendo medo do outro, porque o outro é sempre alguén a quen non coñecemos e que nos asusta. Ata que un día alguén atravesa o río e descubre que poden ser amigos, cruzan todos e coñecen o que hai do outro lado. 
A min lembroume aquel marabilloso de Miguel Vázquez Freire que se podía comezar a ler por un lado ou polo outro, deste lado o seu título era O neno que tiña medo dos robots e do outro O robot que tiña medo dos nenos. Conforme lías e chegabas á metade atopábaste co outro e co el o susto que non ía máis lonxe que darse conta de que uns tiñan medo dos outros e os outros duns. Así son as cousas!
Outro libro que quixera comentar é o de Francisco Castro, Iridium, publicado na colección Costa Oeste de Galaxia. Na contracuberta aparecen as asociacións Alento e FEGADACE que traballan por mellorar as condicións de vida das persoas con Dano Cerebral Adquirido  pois parte dos beneficios da venda deste libro son para elas.
Iridium é o alias de istagram dunha adolescente con este problema a raíz dun accidente. Ela esperta despois de tempo en coma e loita por ir recuperando competencias motrices e lingüísticas. Sacrificio e dificultades, un pai que se pasa de mimos, unha nai que sofre ás agachadas, un mozo que se vai con outra, a amiga de sempre que non é quen de superar estereotipos e clixés e un novo amigo (o que vai de malo pero resulta ser o máis lector) disposto a acompañala. 
Un libro no que se introducen novas textualidade como o correo electrónico ou o whasap que acompañan á narración en primeira persoa da moza.
Só queda que lelo para gozar desta historia e descubrir a razón dese título.