Unha nova entrega de Elmer

O elefantiño de retallos de cores de David McKee,  tráenos unha nova aventura: Elmer e as baleas, en Kalandraka, na colección Tras os montes con tradución de Xosé Manuel González.

Elmer vai co curmán Wilbur (o alefantiño de retazos brancos e negros) visitar o avó, este cóntalle que cando tiña a súa idade, nesta época do ano ía río abaixo para ver o paso das baleas. Os pequenos non queren saber máis e decídense, queren animar ao león pero prefire botar a sesta e o tigre non está disposto a perder o té. Alá van, seguindo o río e contando o fan, os cocodrilos aconséllenlle que fagan unha balsa con troncos e o monos vanlles axudar a amarralos, os rinocerontes empúxanos para que os leve a corrente. Pasan apuros pero para cando espertan están no mar entre baleas. Elas aceptan levalos a terra e cóntanlles que hai tempo coñeceron a outro elefante... quen sería?

Arriscarse ten premio, estes elefantes corren aventuras igual que o avó, algo así lle pasou ao hobbit Frodo que tamén escoita ao tío. As imaxes tamén nos obrigan a ler e opinar, que teñen en común os elefantes e as baleas? que fan Elmer e Wildur ao paso dos elefantes? a que animal dos que aparece no conto te asemellas máis ti? pon onde pasa o río? como recoñecemos a natureza cando se achegan ao mar?  

Unhas páxinas de álbums (I)

O peixe Nicolás de Caterina Valriu e Petra Pericás está publicado por Hércules ediciones traducido por Blanca Ana Roig Rechou.

Da presentación editorial: "Sabes nadar? Fascínache contemplar o movemento das ondas? Gústache descubrir as marabillas que se esconden baixo a auga? Imaxinas como sería ter un amigo con cola de serea? Coñeces os nomes das criaturas mariñas? Sexan cales sexan as túas respostas, seguro que este conto é para ti. Atoparás a divertida historia da amizade entre Arnau e o peixe Nicolás, e non a esquecerás nunca."

Arnau non sabe nadar, os seus amigos tentan animalo pero resulta imposible nin na piscina noin no mar. Ata que un día coñece a un neno que se presenta como o peixe Nicolás (un verdadeiro sereo) e o convence para que o acompañe. Aparece Arnau con todos os trebellos que podades imaxinar: lentes, tubo de mergullo, manguitos, , cortiza, flotador, aletas, cabazas... non quere afundir por nada do   mundo. Pero, con todoas esas ferramentas é imposible nadar así que NIcolás pídelle axuda aos animais do mer que lle soltan todas esas amarras a Arnau, daquela empeza a moverse, a patexar e bracear movendo todo o corpo e nada sen axuda de nada. Xa non é o saco de patacas nin a morea de pedras nin o chumbo que creía ser, é un neno que atravesa a auga e divírtese co seu amigo Nicolás. Porque xa son amigos!

Nas últimas páxinas preséntasenos o debuxo e nome de todos os animais que apareceron na historia, engadindo información á ficción. 

Premio Neira Vilas de Literatura Xuvenil 2025

O Premio Neira Vilas de Literatura Xuvenil 2025 é o resultado dun acordo entre a Fundación Neira Vilas que o convocaba anteriormente (cun destinatario non tan definido) e a editorial Galaxia. A obra ganadora desta primeira convocatoria é Odio de Gabriel Romero de Ávila 

Preséntase así: "Todo apunta ao comezo dunha nova guerra entre humanos e droides nas Terras de Poñente. Neo Vigo, a cidade dos neons e os rañaceos antigravitatorios, aínda lembra a bomba atómica que estourou sobre o estadio de Balaídos hai dez anos e que terminou coa revolta da Nai Computadora. Pero agora hai un influencer que se dedica a reavivar o odio entre os vellos bandos, á vez que apareceron mortos seis replicantes no Museo do Pobo Galego de Compostela. Seis policías que participaron nunha carreira ilegal para divertimento dos humanos, e da que pronto vai haber unha nova edición xunto á catedral de Auria, da que toda a galaxia vai estar pendente. Este é un caso para a inspectora N4rv43z, da División de Seguridade da Fundación Omnia."

Unha estraña obra, non por distópica, igual por como comeza co uso dun léxico con cantidade de palabras estranxeiras introducidas de forma "natural" que, conforme avanza a obra, semellan desaparecer, como se responderan á busca de distanciamento co lectorado. Unha sociedade futura ou doutra dimensión na que humanos, seres resultado de híbridos con animais e absolutamente artificiais comparten unha Galicia que recoñecemos con cidades como Vigo e Auria ou lugares coma o Museo do Pobo Galego. Droides que confundimos con humanos, cunha gran habelencia para a supervivencia e a recreación de si mesmos.   

O autor descríbese como creador de novelas de aventuras e diso vai a obra, dun droide que volve a Vigo (agora Neo Vigo) para investigar un crime, pero debe enfrontarse a un activista do odio en forma de influencer que estende violencia baixo o nome de Meco. Esa mestura de personaxes que nacen do entroido galego, para aproveitando as redes e ese tempo de disfraces, provocar a loita e a persecución da protagonista. Un personaxe que volve ao lugar do crime porque foi ela quen apretou o botón da bomba que destruiu a cidade, a colaboración da irmá adoptiva (un ente sen presenza física) que lle axuda introducíndose no ordenador central e achegándolle toda a información que precisa... pero máis alá de cuestións persoais, os exércitos privados nos que se vai privatizando (redundancia precisa) a seguridade, o poder dos "influenciadores" a través das redes  e da súa omnipresenza, os supremacistas que ccontinúan existindo, agora en relación a outras criaturas. Pelexas a morte disfrazadas de competicións deportivas, a maldade de matar por distración, a mentira como moeda de cambio 

Replicantes que se realizan cirurxías xenéticas para ter, por exemplo, a cabeza dalgún animal, seguros de reencarnación para poder volver á vida, axentes de pacificación, programas de adopción de droides. De todo hai... pero tamén é certo que todo continúa igual "xente anónima que morre porque outros o deciden así e sobrevivintes que escalan por encima", a web profunda con matanzas programadas a modo de campionatos. Esa mestura de referencias (as luces de Vigo, Jules Verne e Nemo, o tesouro de Rande, as irmás Touza, o nubeiro, o gólem...), de cousas dun futuro afastado xunto cun presente absoluto lembran a ciencia ficción nun escenario de billas de auga coma as do meu fregadeiro.  

A protagonista, unha droide militar, inspectora da División de Seguridade da Fundación Omnia, da que esquecemos sexo ao longo da novela, é a voz narradora. A música que escoita son os versos de García Lorca escritos en galego ou a música de Andrés Dobarro nos salóns. Pandora, a primeira muller autómata é a antecedente desta droide. Porque a presenza da mitoloxía vaille dando sentido á ciencia ficción.

Atopamos situacións que rachan ante o dilema irresoluble de Hofstadter-Moebius e tamén afirmacións que nbos asustan: unha mentalidade pura e virxe é o caldo de cultivo para o odio, a radicalización e o desprezo. ç

Por veces, a maneira de ganar é deixar de xogar, abandonando para demostrar a contradición, porque todo enfrontamento xa ocorreu antes, porque o sangue non se lava con sangue senón con perdón, porque hai que rachar o círculo do odio. As masas matan o Meco e a protagonista, como todo policía pensa nos papeis que terá que cubrir...   

Un anexo coa cronoloxía das Terras de Ponente achega información dende os comezos mitolóxicos ata as guerras das máquinas transcurridas dez anos antes cando Pandora, Talos e o gólem de Ribadavia son feitos prisioneiros e ela consegue activar o lanzamento dunha bolba sobre o estadio de Balaídos destruíndo a cidade enteira. Unha presuela en forma de pequenas notas que percorren o tempo. 

Poemario cunha presentación de álbum

 

Tesouro de Milj Praagman preséntase nun libro de pastas duras, formato vertical e ilustracións que ocupan as páxinas case ao completo. Está publicado por Hércules ediciones en tradución de Antón Vialle e Ana Alonso Seisdedos, na colección Novas lecturas de Hércules. Un libro case preciosista con páxinas de dioferentes cores para acompañar unha ilustracións.

Así se presenta: "Chispeantes debuxos e poemas de Milja Praagman. Poemas acerca de ti e mais eu, acerca dese instante único, de pelexas e barullo, dunha nena na avoa e dunha avoa nena. Unhas veces etéreos e outras realistas. Cheos de curiosidade polo mundo e marabillosamente ilustrados. Para todas as idades." 

Unha vez máis temos que epxlicar que para atopar a cuberta e a presentación editorial do libro en galego temos que buscar fóra da editorial. Algo ben estraño e contraditorio. 

 

Un libro de hai algún tempo que tamén nos chama a atención por tratarse dun abecedario: Abecedario ilustrado se chama, é unha tradución que realiza Anaír Rodríguez; o texto é de Carles Cano e as ilustracións de diferentes artistas; de feito, cada un faise cargo dunha letra. Unha tradución, un abecedario e a dificultade que entraña porque non son as mesmas letras en galego e castelán. 

"27 ilustradores españois e latinoamericanos participan neste abecedario ilustrado. Unha letra por cada dobre páxina, unha palabra que comeza por esa letra e un pequeno texto literario, en ton divertido e asequible para os pequenos lectores, no que aparece esta palabra, escrito en maiúsculas e letra ligada." Si, maiúsculas e minúsculas, un pequeno texto e unha ilustración a páxina completa.

Ivar da Coll por Colombia; Isol e Gusti por Arxentina; Roger Ycaza por Ecuador; Rafael Yockteng por Perú. Xan López Domínguez, Miguelanxo Prado, Víctor Rivas, David Pintor, Nuria Díaz por Galicia.  Adolfo Serra, Miguel Ángel Díez, Carme Solé, Alberto Gamón, Óscar Julve, Ximena Maier,  Goyo Rodriguez, María Espluga, Lucía Serrano, Javier Olivares, Iban Barrenetxea, Federico Delicado, MIkel Valverde, Emilio Urberuaga, Antonia Santolaya polo resto das Españas!

Un novo libro sobre Castelao

Os soños de Daniel de Paco López Barxas con ilustracioóns de Isabel Pintado acaba de saír en Teófilo edicións.

Eduardo Dieste conta a historia de Castelao neno, dende que o bautizaron con tres nomes (Alfonso, Manuel, Daniel) ata que xoga no mar, está cos avós (facendo barcos, escoitando contos), vai á escola e descobre o mal que tratan á lingua galega e a quen a fala, atopa o mapa no que aparece toda Galicia (tamén Rianxo), viaxa á Arxentina con súa nai para estar co pai e alí ten dúas irmás (Xosefina e Tareixa) e volve para reatopar o mapa de Fontán e debuxar sobre el con todos os amigos porque non se pode debuxar un país sen soñalo xuntos. 

A presentación editorial está en castelán, tal e como segue, pero non, algúen ten que ter vengonza e traducilo ao galego: "(...) relata a historia de Castelao dunha forma didáctica e accesible. O libro parte do Castelao neno, aquel rapaciño curioso de Rianxo, para guiar ao lector a través da súa vida, da súa obra e do seu compromiso con Galicia. Cun linguaxe claro e áxil, o autor reconstrúe os primeiros pasos de Castelao, os seus xogos, o seu descubrimento do debuxo, a súa mirada atenta ao mundo que o rodeaba como punto de partida para comprender ao intelectual, ao político e ao artista que chegaría a ser. As ilustracións recrean con frescura e sensibilidade eses recordos infantís, invitando ao lector a identificarse co neno que soñaba e observaba desde a vila mariñeira"

O libro preséntase nunha bolsa de redes que se ata cun lazo.  

Premio Barriga Verde de textos de teatro para monicreques 2024

O Premio Barriga Verde de textos de teatro para monicreques 2024, na modalidade infantil recaeu en Manchea de Andrea Freire.

Así se presenta: "Manchea é un conto tradicional de princesas, cabaleiros e dragóns... ou quizais non. Da man dos nosos personaxes percorreremos o Titiriverso, un espazo onde monicreques de luva, de fíos e sombras chinesas conflúen nesta emocionante e sorprendente aventura. 

Esta é unha historia en verso, pero tamén en prosa, de estereotipos e autoafirmación, de discriminación e inclusión. As protagonistas, a través da amizade e a confianza en si mesmas, comezarán a cuestionarse os condicionamentos familiares e sociais para descubrir que non é necesario falar para atoparen a súa propia voz."

Destaca na obra o recurso a diferentes tipos de monicreques, pasando dun a outro de maneira natural e dándoos a coñecer ao espectador infantil, presentando así as diferentes posibilidades do traballo con títeres. Neste sentido, sentimos que a ilustradora, Lola Villar Pérez, coma a opción de ilustrar a obra tal como se fose unha narración; isto é algo que sucede na ilustración deste lado do Miño fronte a outra máis asimilada á representación teatral que se acostuma realizar en Portugal.

Por outro lado, podemos observar a ruptura de estereotipos na defensa da igualdade. Un darlle a volta aos contos tradicionais facendo que as princesas ou as raíñas non sexan xustamente como se agarda, o dragón e o rei confabulando, ese dragón que busca defender o seu territorio (Verdelar) contra os eucaliptos e os eólicos fronte ao rei e ten quen chegar a un acordo para salvalo, o príncipe que deixa caer o seu papel de heroe, os diferentes personaxes dos contos (o lobo Lupo que non come a ninguén, a ratiña presumida, Pinoquio que vai ser diferente ata o punto de querer facer oposicións, o francés rimbombarte expresándose en francés ) A maneira na que cada personaxe fala do que se agarda del, ata o punto de que a ratiña non solta a basoira ou di aquilo de que "agora tócache a ti dicir." Intervencións como a da princesa á ratiña cando se vai "E se, nalgún momento, quixeses liberarte desa vasoira, estou segura de que darás  coa forma de facelo. (Despídese e, cando vai partir, tropeza co seu vestido e cae) Ho, co épico que me quedara. (Vaise)."

A utilización da prosa e o verso (dependendo de se están situados dentro da tradición ou non ?). A maneira na que os personaxes falar na obra ou da obra mesma ao citar o texto e o papel ou o dar por feitas determinadas situacións (pensar que a porta a torre non se pode abrir), as refrencias a obras clásicas (como Hamlet), os anacronismos (un príncipe vexetariano que non quere matar animais, polo tanto négase a facelo co dragón), a princesa que por moito que se empeñe non é quen de mostrarse dócil, obediente, xentil... O elemento humorístico con ese vestido de princesa co que vai tropezando escena a escena. O xogo entre os bonecos representando o guión e cando se saen del para dar opinión (como cando lle sae rimado o texto sen telo preparado), cando a princesa tira da espada e quítalle o traxe ao príncipe quedando a man ao aire e pasando a ser un novo personaxe cunha nova linguaxe. Elementos cómicos quye colaborare nbo avance da obra, o personaxe de Man (con todas as acepcións). A incorporación doutras linguas: castelán ("Fin de la cita"), inglés (please, thanks), francés. Como se busca a colaboración do público (igual que en todas as obras deste tipo pero aquí dando instrucións para facelo)

Semella interesante a proposta de escenografía que facilita a representación, a modo de estrutura cuadrangular que pode converterse en biombo. O Titiriverso como universo dos títeres, Luvario como universo dos monicreques de luva, Bocaland (cos títeres de boca), Bunraku (marionetas de mesa), Tebras co teatro de sombras... Os monicrequeiros como personaxes que nos presentan ese mundo que se continúa nos seus bonecos. Afirmacións potentes como "Se cambias para que te acepten non te estarían coñecendo a ti realmente e... o máis importante, estarías renunciando a quen es". Igual que o momento no que a raíña e a princesa pasan a ser recoñecidas polos seus nomes, a confusión entre a prisión e o internado. Ese final cando Loaira (a princesa) saca o vestido e deixa a man, que se une coa outra. Liberación total!

Trickstar. Postais dende as estrelas

Trickstar. Postais dende as estrelas de Manuel Esteban está publicado en Boadicea.

Da presentación editorial: "Ano 2076. Nunha Terra a piques de colapsar, a vida no espazo semella a única esperanza para a humanidade. Julie Alban é arquitecta de sistemas, pero tamén unha veterana piloto do Consorcio, o organismo supranacional que está a dar os primeiros pasos na conquista do sistema solar. Non obstante, a irrupción dun misterioso virus en África e unha nova tecnoloxía capaz de protexer da radiación cósmica conducirán a unha guerra de poderes que a converterá na primeira pirata espacial."

O primeiro que pensamos é o perto que está xa a ciencia ficción. O segundo que tamén estamos demasiado próximos á distopía, un mundo no que hai moita xente que xa non quere vivir nel; o aumento de suicidios igual ter relación con este asunto. As protagonistas son maioritariamente mulleres, personaxes con boas dotes que mostran na profesión e toman decisións atrevidas. Unha enxeñeira de sistemas que decide converterse en piloto (camioneiros, chámanlles). Unha IA que aprende máis alá do que ela lle ensina e que non acaba de asustarnos porque a relación con ela é de nai e filla, pero que en calquera momento podería converterse noutra cousa, porque toma decisións, ten intuición... Un Consorcio que representa ás grandes empresas e pode facer calquera cousa por conseguir maiores beneficios. Sempre baixo a apariencia de gobernos ou organizacións de grandes países pero respondendo unicamente aos intereses económicos. Continentes e multitudes destinados a ser coellos de indias, cobaias de calquera experimento... Fálase de cando se deixou de saber onde estaba a verdade e a mentira, de cando deixou de importar e recoñecemos ese pó espacial que atravesa o noso tempo.

Cousas que nos interesan e aparecen escritas: cando bebas debes lembrar a fonte. O idioma da ciencia, esa linguaxe universal que nunca mente, aínda que nunca diga a verdade. As estrelas están aí, pero hai que ter o valor de ir buscalas. A min xa me queda pouco tempo; o futuro é teu, escolle ti. Todos os humanos somos supervivintes. Cando chegue a noite para cubrir de escuridade estes estraños tempos, non quedará de nós máis que o recordo das decisións que tomemos.