De pedagoxía, psicopedagoxía... e literatura

  

Non sei, non me gusta que a rapazada estea ansiosa, que se deprima, que o pase mal, non me gusta pensar en enfermidades que se poden atallar e igual tampouco me gustan demasiado os libros que falabn destes asuntos, que semellan feito adrede para paralos... porque hai que evitar as causas, non poñer tiritas ás roturas do equilibrio. 

Estou un pouco farta de psicopedagogos/as e outras especialidades que andan nisto porque sempre souben que a boa literatura cura e prevé sen buscalo. O que tal ten feito María Gripe (e tantos outros) pola nosa rapazada sen ter ese obxectivo, sen pensar en nada máis que no que as crianzas lle trasmitían silenciosamente. Sinto que todo isto me xurda cando estou a ler un libro determinado, por iso non vou dicir o título porque seguramente se trata de que a gota chegou ao borde do vaso, simplemente iso, e non se debería ser tan subxectiva...  pero algunha vez tería que dicilo. Igual que hai que dicir que as editoras teñen que ter a obriga na revisar a corrección das obras,  porque cando o texto está no libro xa é responsabilidade deles. Está a haber problemas con este asunto; e cando os hai trasládanse inmediatamente ao galego, á lingua cincenta que apanda con todo e... xa non precisa máis, de verdade que non.

Eu pediríalles algo de compromiso a autores/as, editoriais e mediación. Non podemos matar a galiña nin acabar cos ovos. Non podemos escoller malos alimentos para darlles como lectura á rapazada porque diso vai depender o futuro da lingua; o hábito, o pracer e a competencia lectora.

De Nadal e luces, de agasallos e libros

                                                                                                         (Imaxe da biblioteca Librín)

Apalpador, Papá Noel, Reis Magos... vacacións, ocasión para atoparnos e ler xuntos, para falar de libros, para agasallalos. 

Ao longo de todos os post do blog imos falando de libros, duns unicamente damos noticia de que se publicaron, doutros falamos de maneira entusiasta. Por que? Normalmente non criticamos, é raro que o fagamos con libros en galego (igual deberiamos), a outros non deberiamos facelos visibles (pola mesma razón) pero, de calquera maneira ben se ve no trato cales valen máis a pena, non é?

Pois ben, ide escollendo para agasallar, e se tedes dúbida preguntade, a través do blog ou directamente na libraría.

Miscelánea

O detective Gatlock en Ataque no país dos samugatorais de Sebastián Pérez e Benjamín Lacombe, publicado por Tambre. En formato pequeno unha historia ilustrada na que se xoga con diferentes formatos de ilustración, espazos moi aireados alternando con outros barrocos como con terror vacuo. Unha historia de panda de gatos, ven un gato que se repite, está quieto e move a man saudando aos transeúntes nos escaparates, cólleno e van indagar que lle sucede, será que está na sétima e última vida e por iso non fai máis que ese movemento? Percorren a cidade, pelexan cos samugatorais ata que acertan. Unha serie con personaxes definidos e axeitada para a lectura. A tradución é de Isabel Soto e está publicado en Tambre.

 

Camiño portugués de Costa. Busca e atopa no Camiño de Santiago. Da autoría de Noelia Muíños e Ramón Quintás, publicado por Hércules. Cada cidade á dereita en debuxo e á esquerda un poema a base de pareados. Di que busques e atopes personaxes célebres, festas tradicionais, gastronomía...  Un libro, tamén para xogar.

Lúa quere ir a... Marte de Celtia Figueiras, ilustrado por Marcelo P. Fernández e publicado por Guindastre. Un deses libros que responden á igualdade, ao dereito das femias (de calquera especie) a soñar o que queiran e logralo e a que os demais se fagan cargo dos coidados que semellaban ir destinados a elas. Celtia acaba de chegar de viaxar, conta a felicidade que lle produce e seu irmán dille que agora ela coidará da avoa, pero Celtia soña con facerse astronauta, vai ao parque e atopa o amigo gato que lle di que agora que xa viaxou poderá casar e formar unha familia; de volta á casa atopa ao amigo rato e cóntalle o seu proxecto profesional... el ve difícil logralo porque hai que estudar moito, pero ela está disposta a todo... Cando chega á casa a avoa entrégalle unha carta dirixida a ela que chega dende Gatanasa e xa se aclara todo, admitírona e todo se soluciona, o irmán coidará da avoa e ela traballará moito pero logrará viaxar á Lúa. Igual, por primeira vez aparece o tema dos coidados e o futuro de muller e nai claramente. Tal vez demasiado burdo pero real e a solución moi doada como se o irmán non tivera soños propios e a avoa só quixera cumprír os dos demais. Trátase deste álbumes grandes e case cadrados con pasta blanda e con ilustracións simplemente correctas. Vemos nos gatos o que podería ser complicado mostrar en humanos.

 

O compromiso de Xerais en tempo de reclusión

Catro títulos de Xerais para abrirlle a porta á lectura en galego, ese é o título da entrada do Blog de Xerais que nos anuncia esta boa nova.

A xenerosidade e o compromiso dunha empresa co galego, neste caso -ademais- tendo en conta que xa non é galega,  que non son bos tempos para a edición na nosa lingua... que acaban de pasar por unha crise forte na que perderon o mellor dos seus activos: Manolo Bragado (un home ao que -coma a Rivas- costa traballo chamar Manuel, tanta é a confianza que a parte iluninada do país ten neles).

Grazas, Xerais, por activar a mellor demostración de que estás na defensa do país e a súa lingua. Agora está a pelota outras mans, na do profesorado que pode recomendar esta lectura, por dala a coñecer, por motivar ao alumnado (tamén a distancia), por poñer en valor unha iniciativa que merece todo a nosa consideración. 

Está a pelota nas mans das familias á que unha industria lle facilita o tempo de ocio dos seus fillos e fillas, un libro para cada tramo de idade, unha boa escolla que se lles entrega nas mans / ollos a través da pantalla (nestes tempos nos que seixa a eles lles gusta máis mirar a través desa luz).

Agora, a pelota está nas mans de toda a xente que debería estar dirixindo e redirixindo esta iniciativa ás redes para que ninguén quede sen saber que cada rapaz e rapaza deste país foi agasallado con catro libros, para que ocupen o seu tempo de descanso, facendo o mellor que poden facer en situación de alarma e reclusión, lendo boa literatura.

Este paso non é un paso calquera. Este paso é unha maneira seria e comprometida de defender a lectura  e a lingua, a literatura e á rapazada. Se algún neno ou nena non se enteran de que teñen catro libros de agasallo, será que as persoas adultas non estamos onde temos que estar, non facemos o que debemos facer. 

Viñeron os Magos e trouxeron lectura!

Lectura por conta allea

"Lectura por conta allea" chámalle Juana a esa modalidade de lectura na que pai, nai, avoa, avó, tía... lle achegan un libro a un ou unha pequena que non pode ler aínda. Unha lectura acompañada na que a persoa adulta moi preto da pequena coa presenza a flor de pel, lle le, facilitando que observe o son das palabras ou o recoñecemento das grafías, comenta imaxes, aclara termos, amplía o vocabulario e vai deixando caer a sintaxe das frases máis elaboradas que as cotiáns, traballa a entoación e a comprensión,  pregunta, amplía horizontes e dá a coñecer outros mundos, relaciona o lido con algo acontecido no mundo real conectando así coa fantasía; ofrece un tempo de calidade, unha atención personalizada, momentos relevantes que non perden significación senón que a ganan cada vez que se repiten...

Esa conexión entre os afectos e a cultura, esa proximidade a un porto seguro, ese apego. 

Ese momento máxico no que entre unha persoa e outra hai só un libro, unha historia, uns versos, unhas ilustracións, toda a atención e a confirmación do que importa a través das miradas que se recoñecen e se falan coa linguaxe secreta do silencio. Sentirse protagonista, recoñecido na quentura das palabras e a aperta que o envolve como a historia, nunha situación amigable e familiar.   

É tempo de entroido!

É tempo de entroido! dinno os días e as voces, a rapazada nas escolas e as máscaras nas rúas.

Tempo de cocido e filloas, de festa!

E un libro lémbranolo da mellor maneira que coñecemos, cunhas ilustracións e uns pequenos textos que nos traen a tradición actualizada coas cores dos soños.

Poucas veces nos atopamos cun volume tan ben axeitado ao que pretende. Coas palabras para memorizar e as ilustracións para informarnos e alegrarnos. Todos os entroidos, de todas as zonas e maneiras, todo recollido para adentrarse do mundo da etnografía. 

Un exemplar marabilloso para facer lectura de imaxes.

Quen lle deraa todos os países do mundo un libro coma este recollendo algunha das súas festas... Ogallá todos os poidan ter, e disfrutar como facemos nós. 

"Ler contra a nada" de Antonio Basanta

Luns, 5 de novembro,  imparte unha conferencia con ese mesmo título, Ler contra a nada, no Ateneo de Santiago dentro do seu ciclo conmemorativo do X aniversario, ás 20 horas no local de Afundación na rúa do Vilar.

O libro é unha xoia, presentada nun pequeno formato co que Siruela edita a súa "Biblioteca de ensayo".

Unha defensa da lectura a base de artigos nos que se vai centrando en diferentes aspectos e que rematan sempre abrindo a porta a outro ámbito coa fórmula: “… esa é outra historia e debe ser contada noutra ocasión”. Estes capítulos altérnanse con outros que levan por título “Lecturas de lectura” nos que seguindo as letras do abecedario introduce textos sobre a lectura de diferente autoría que engaden argumentacións sobre o anteriormente citado; son textos que todos e todas queremos ter a man, da autoría de Proust, Borges, Youcenar, Ende, Argüelles, Castellet, Pennac, Carr, Rosembkum, Rodari, Grijelmo, Parra, Jarauta, Platón, L. González, Osoro e moitos outros e outras para falarnos da lectura desde as diferentes ópticas desde as que pode ser analizada.

Un home que ama a lectura, apoiándoa a defendéndoa ao longo de toda a súa vida. Un home de emocións que nos remite ás experiencias e expresións de moitos outros nun exercicio de recompilación xenerosa no que non só recolle a súa práctica senón a de quen transitou e reflexionou sobre a lectura. Un libro para especialistas pero tamén para mediadores de lectura, para amantes da lectura e para o público en xeral que ha de saber o que perde cando non le.

Un luxo escoitalo, unha vez máis, porque a súa palabra é auténtica. Sempre no compromiso da creación dunha sociedade lectora imprescindible para superar as dificultades que inzan o camiño da utopía, calquera que sexa.

"Nós pensamos que o imposible é posible"

Esa ("Nós pensamos que o imposible é posible") é a frase de Ariel Dávila y Christina Ruf cando poñen en marcha Utopía (una experiencia interactiva para bibliotecas na que o usuario é protagonista).

É a volta a Fahrenheit 451 de Ray Bradbury. Un par de persoas van a intentar conseguir o libro que salve a biblioteca mentres a coñecen palmo a palmo. Unha boa formación de usuarios metidos en plena aventura.

Din os autores da iniciativa que quixeron poñer o foco en algo positivo nun contexto local, nacional e global que senten un tanto desolado. A idea da biblioteca como illa utópica onde se garda a memoria onde podes entrar e estar libremente sen que ninguén che trate como consumidor ou cliente senón como usuario dun servizo público. 

Pois si, trátase de ir á busca do público activo e arredor dos textos utópicos.

Ver toda a infrmación no seguinte enlace. 

"Declaración de Barcelona" ou cando as feiras sirven para algo máis que vender revisar

O Grupo Iberoamericano de Editores que agrupa asociacións e cámaras do libro de España e países latinoamericanos asinou un acordo na Feira Internacional do Libro LIBER, co nome de "Declaración de Barcelona" e co obxectivo de fomentar a lectura e o libro.

Este documento presentarase á próxima Cumbre Iberoamericana de Xefes de Estado e de Goberno" co obxectivo de que os estados poñan en marcha un plan de acción para fortalecer a lectura e o libro. 

No horizonte o deseño e execución de plans permanentes de fomento da lectura con orzamentos serios.

Pediatría ao servizod saúde e da lectura

Unha campaña, Ler para estar ben, que poñen en marcha os especialistas en pediatría...

Cóntano así, desde Oaxaca, e para que tomemos nota.

"A confianza que nais e paiis depositan en pediatras é aproveitada polo Consejo de la Comunicación para impulsar xunto coa Confederación Nacional de Pediatría de México e a Federación de Pediatría del Sureste (Fepesur) o programa “Ler para estar ben”.

Así como prescriben medicamentos e coidados, 260 pediatras da cidade  zona de Oaxaca, recetarán a pacientes a lectura de libros que lles axuden a superar medos e mellorar a autoestima, tal como xa se fai no resto do país.

Opinións sobre a lectura

Pedro G. Cuartango:

"Cando c omezo a percorrer o derradeiro tramo da miña vida, doume conta da gran influencia que tivo nqa miña persoalidade a lectura de certos autores. O que contaban axudoume a descobrir a complexidade do mundo. Pero sobre todo puxo diante dos meus ollos verdades como que a apariencia á case sempre enganosa e que mirar resulta algo moito  máis importante ca ver.

Cando un remata un bo libro xa non é mesmo que cando empezou a ler a súa primeira páxina porque a boa literatura ilumínanos, transfigúranos ao mostrarnos unha especie de cara oculta da realidade á que non podemos acceder polas limitacións que determinan a nosa vida.

Cuando releo a Iliada, un dos meus textos favoritos, sempre penso que a naturaleza humana cambiou moi pouco desde Homero porque os sentimientos dos heroes da narración son os mesmos que podería expresar hoxe calquera home contemporáneo.
Ler é o máis semellante a vivir. E a boa literatura ten a virtualidade de transportarnos a mundos afastados e descoñecidos aos que podemos acceder polo milagre da letra impresa".

Artigo publicado en Levante. El mercantil valenciano.

Beneficios da lectura (unha vez máis)

Distintos estudios comprobaron que a lectura non ó serve para mellorar o nivel cultural senón que tamén produce bens saudables, por exemplo... 

Favorece a concentración e aumenta a materia gris do cerebro

Axuda á memoria cun adestramento frecuente

Reduce o tensión, facilita a relaxación e diminúe a depresión

Entretén a mente

Reduce o alzheimer ao incrementar a forza do tecidos do cerebro

Ademais...

Aumenta o vocabulario

Mellora a oratoria (seica Cicerón afirmaba que a falar non se aprende falando senón lendo) 

Ccontribúe ao desenvolvemento da obxectividade e a toma de decisións

Axuda a atopar emprego

Favorece o éxito profesional, etc. 

E incluso poderiamos achegar que o fomento da lectura é o camiño máis rápido cara á cultura.

Hai quen dea máis?

Lugares especiais para realizar reunións dos clubs de lectura

Recollido de El Progreso:

O club de lectura do IES de Quiroga realiza unha das súas reunións nun lugar especial.

Trátase dunha construción que invita á conversa e á reflexión, un lugar construído por alguén para o disfrute de todos, unha obra de land art na que entrar e estar... refuxio e cobixo...

Nestes tempos de mirarse o ombligo, de desconfiar e todo o que non sexa estritamente privado e emprendedor, alguén traballa para mellorar o seu mundo e, de paso, o de todos.

A casa de ler.

A cova da lectura.

A sala de falar...

Os autores máis lidos nos clubs de lecturas

Aí van... desde o blogue Ler en mancomún da Asesoría de Bibliotecas Escolares. Este é o resultado da revisión das memorias dos 239 Clubs de Lectura acollidos á convocatoria realizada pola Dirección xeral de Centros e Recursos Humanos da Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria. Clubs de Lectura de centros que escolarizan alumnado de Secundaria.
E din: "Agustín Fernández Paz lidera unha vez máis esta táboa na que tamén atopamos poetas ou autores de banda deseñada. Observamos, así mesmo, que son 13 as autoras que aparecen nesta relación dos 40 autores/as máis lidos, con obras seleccionadas polos lectores e lectoras". Xénero (ou sexo dos creadores/as) e xéneros (literarios: poesía, teatro, narrativa, banda deseñada...).  Agustín é seguido por Ledicia Costas, o viñetista e ilustrador  Miguelanxo Prado,  Pedro Feijoo, ... 

De como a lectura é un remedio para moitos males

Nun artigo publicado en La Opinión, dise:

"A lectura impulsa a actividade das nosas neuronas, loitando contra o deterioro cognitivo, mellorando a concentración e incluso a empatía. Ler xera novas conexións cerebrais que, sinalan os neurólogos, "póñenllo difícil á enfermidade". Ler é un exercicio tan indispensable como facer deporte. Cando lemos, as neuronas coaumentan a súa actividade e comenzan a exercitarse. Desta maneira, póñense en forma e preveñen a aparición da demencia, melloran a capacidade de concentración do individuo e incluso desenvolven unha meirande estratexia social.

(...) Vai para dúas décadas, Alexandre Castro Caldas, actual Director do Instituto de Ciencias de la Salud de la Universidad Católica Portuguesa, comprobou que a lectura podería ter incluso una repercusión anatómica no cerebro: as fibras nerviosas que unen ambos hemisferios son máis grosas nos lectores habituais, segundo un estudo no que comprobou que os analfabetos tamén identifican peor as palabras cando as escoitan.

 (...) As novelas e outras literaturas tamén teñen demostrado que axudan aos individuos a ser máis empáticos e mostrar máis habilidades sociais. Aprenden a interpretar situacións e sentimientos e coñecen máis estratexias para saber resolverlas. Ademais, os lectores son máis felices. A Universidad de Roma III publicou en 2015 un estudo sobre o índice de felicidade dos lectores. Os resultados demostraron que o seu índice era de 7,44, mentres que o dos non lectores baixaba a 7,21. "Unha diferenza aparentemente limitada, pero en realidade estatísticamente moi significativa", sinalan no informe. De feito, en cuestión de benestar distancianse aínda máis 7,12 contra 6,92.

Libros no metro de Londres, de parte de Hermione.

Emma Watson, a actriz que se fixo famosa no papel de Hermione na saga de Harry Potter, resultou ser unha activista da lectura e o feminismo.
Dise na prensa que co fin de sorprender aos seus seguidores, utilizou a súa conta de Instagram para anunciar que agachou en distintos lugares da rede do metro de Londres, exemplares do libro Mom& Me& Mom, o sétimo e último volume da serie de autobiografías de Maya Angelous. Este libro foi recomendado por Our Shared Shlef, o club de lectura feminista promovido pola actriz. 
Emma Watson pídelle aos que atopen o libro que o coiden e, unha vez lido, volvan a deixalo no metro para que outra persoa poida lelo, de novo.
Semella certo que non se pasa inmunemente por un libro.
De calquera maneira, o metro é un bo lugar para que calquera practique o bookcrossing.

Lista de libros para o verán, para o outono... para calquera tempo

                                                                               Cartel de Bibliotecas Escolares de Galicia curso 2015/16

Hai un tempo Obama fixo pública a súa lista de libros para o verán.

Antes, fixera o mesmo coa súa listra de músicas.

As bibliotecas escolares de Galicia, fan algo así cando publicitan as recomendacións de libros de cada unha das bibliotecas da rede.

Agora, chega setembro cos días acortándose, anticipando o outono. Tempo de lecturas. Tempo de comentar o que se leu no verán e de ir adiantando o que leremos na estación, porque un libro sempre anda con nós, no bolso, sobre a mesiña de noite,... calquera lugar é bo para atopalo e sumerxirnos no pracer de ler por ler.

A miña lista de lecturas farase día a día, seleccionando entre o publicado en galego para pequenos e non tanto; desde o adianto do outono literario de Xerais ata as novidades de Galaxia,pasando polas de Baía, Embora, Kalandraka, OQO, Hércules, Bolanda, Linteo, Nova Galicia, Obradoiro, Tambre, Sotelo Blanco... e todas as que quedan no tinteiro.

 Diso darei noticia.

Lectura e relato

Nunha nova, que tiña a súa orixe nun país latinomericano, aparecía algo que nos pode facer pensar (se é que queremos). Dicía un escritor do que non lembro o nome, algo así como que a lectura non está só relacionada coa didáctica e o académico, que é o pilar fundamental da educación, e ademais, que a través da lectura e da literatura ensínase o relato da nación, cando se le a produción intelectual do país en diferentes épocas. 
Xa o dixera Teresa Colomer, cando escribía sobre o canon e o patrimonio cultural, pero está ben recuperalo, porque a través desa lectura progresan e camiñan ao paso debido os países... coas súas xentes. Só a educación, só a lectura nos permite falar de inclusión, só a escola constrúe cidadanía cando se empeña en facelo, en todo momento e lugar. 
O relato da nación. O relato da terra e de cada vida.   

Repasando...

Cando se fala de crear o hábito da lectura, todas as persoas expertas coinciden nas súas afirmacións.

   Que ha de ser unha atracción, non unha imposición.

   Que se ha de comezar léndolles, coma se foramos traballadores por conta allea. Como lerlles eses contos, como recitar esas poesías, como traballar a xestuailidade e os tonos de voz, como facela o máis expresiva posible, como ir contando con eles para que repitan determinadas frases ou nos apoien con determinados xestos... xa é outro cantar que irá desde a experiencia ata a asistencia a algún que outro obradoiro onde adquirir técnicas da narración oral.

   Que cando comezan a ler podemos facelo á par, compartindo diálogos ou alternando páxinas.

   Que temos que escoller os seus libros tendo en conta a istoria e a maneira de contala, as ilustracións e a tipografía.

   Que hai que preguntarlles para ir coñecendo os seus gustos e así ir reforzando o seu interese con novos libros que abunden nesa temática; logo trataremos de abrirlle portas, de ir ampliando o seu espectro.

   Tentaremos que asocien a lectura a gratificacións e bos momentos.

De lectura e outras...

Ninguén nega que grazas á lectura se desenvolven a creatividade e a imaxinación, que aumenta a cultura e o léxico... que nos mantemos informadas. Polo tanto unha sociedade lectora conta cunhas condicións educativas, de benestar e saúde mellores.

Hai quen o di doutra maneira: permite vivir noutros mundos, constituíndose nunha maneira de viaxar a lugares imposibles de visitar doutra maneira e a tempos que non son este; mellora da expresión e o relato; convértenos en expertos naquilo que nos interesa; Mellora a ortografía, esa maneira de escribir sen manchas 

Por iso, é necesario que as Administracións leven a cabo políticas públicas e sociais que motiven e incentiven ás persoas a ler.