O magosto está moi dentro da nosa cultura, recollemos alguúns testemuños na poesía culta e na popular, cantigas e ditos, xogos e músicas de variado ritmo, informacións na rede... con agradecementos á AC Alexandre Bóveda, biblioteca do CEIP de Portofaro, Noelia Antelo e Paco Veiga.
O poema de Francisco Añón: O magosto.
"E d’esta
sorte pasamos
A noite con
grande gosto,
De parolar
nos cansamos,
E defuntado o
magosto
C’as meniñas
rebuldamos."
O poeta berciano, Antonio Fernández Morales tamén lle dedicou uns versos:
"En bon amor e compaña
co mosto e castañas, presto
se papan toda a merenda
i alegres tornan pra o pueblo.
A xente de
máis posibles
ou Señoritos,
o mesmo
van ós campos
de jolgorio
dos magostos
co pretesto.
Cargaos levan
os fámulos
ca merenda
nunhos cestos
composta de
an
guilas,
truitas,
polos,
pampalliños tiernos,
e sobre todo
empanadas
con salmón ou
lomo dentro."
O poema de Manuel María "O ourizo" en Os soños na gaiola:
"Co seu ouro vello,
mol,
o ourizo ouriceiro
toma o sol
no bico dun
castiñeiro.
Tal un señor moi
mandón:
no bico dun
castiñeiro
o ourizón
toma o sol moi
riseiro.
O ourizo está moi
ledo
coa súa casa ben
pechada
-ouh, que medo!-
de espiñas toda
cercada.
Quer botar unha
risada
e os seus dentes
arregaña
case un nada:
e xa fuxiu a
castaña...!"
O poema de Florencio Delgado Gurriarán:
“Inda que
rendas non cobre,
no outono de
ouro vai cheo
o seu
verdecente pazo
o ourizo, bon
cabaleiro,
e cando olla
tal tesouro
o ourizo, que
xa vai vello,
sorrí, e ao
sorrir amostra
a nobreza do
seu peito”
Un anaco do poema de Curros Enríquez
"Aí ven o
maio
De frores
cuberto…
Puxéronse á
porta
Cantándome os
nenos;
Y–os puchos
furados
Pra min
estendendo,
Pedíronme
crocas
D’os meus
castiñeiros."
No comezo de Cantares Gallegos de Rosalía de Castro
«Has de cantar,
que che hei de dar zonchos;
has de cantar,
que che hei
de dar moitos».
Algunha cantiga:
Non chas quero, non chas quero,
castañas do teu magosto,
non chas quero, non chas quero,
que che cheiran ó chamosco.
---
Acabáronse as castañas,
secáronse os castiñeiros,
acabáronse as rapazas;
quedan os mozos solteiros
"Acabáronse as vendimas
ahí veñen as esfolladas
para comer coas nenas
catro castañas asadas"
---
As castañas son castañas,
os ourizos son ourizos;
os ollos da tua cara,
para min son dous feitizos"
"Canta a rula, canta a rula,
canta a rula naquel souto;
Probiño daquel que espera
polo que está na man doutro"
Ditos
“As castañas queren en agosto arder e en setembro beber ”.
“Agosto seco, castaña en cesto”.
“Polo magosto, castañas e mosto”.
“Auga de agosto, nen bo viño nen bo magosto”.
“Castañas no Nadal saben ben e parten mal”.
“A castaña no ourizo
eu ben sei como ela fai,
dende que pinta madurece
e dende que madurece cae”.
“Castañiñas a roer,
piolliños a nacer ”.
“No outono veñen as castañas
que nós comemos con moitas ganas”.
“Con castañas e viño novo
xa non morre o pobo”.
“Castaña que cae no camino
deixa ao amo vense comigo”.
“Castañas, noces e viño
son a ledicia de San Martiño”.
“En decembro vense as canas
e ábrense as castañas”.
"Polo San Martiño, castañas e viño”
“Castañas, noces e viño, fan a ledicia do san Martiño”
“Con castañas asadas e viño novo xa non morre o pobo”
Música:
Canción de Magosto 13 Lúas – Mercedes Rivera
O Rap do Magosto
Chegou Magosto – Jesús Pareja
Sol de outono – Luar na Lubre
O outono xa se acerca – Casa do Neno
Xogos:
Na rede, recollidos por Paco Veiga: dende o CEIP Campo Lameiro, dende o CEIP de Foz e do CEIP San Luís Romero coa nota: magosto e xogos tradicionais (sexan cales sexan) van sempre de par, só hai que lembrar “Polo San Martiño, peóns ao camiño”. O peón ten que ser o rei.
A castaña na
cultura popular galega
https://gl.wikipedia.org/wiki/A_casta%C3%B1a_na_cultura_popular_galega
Magosto na
galipedia
Galicia encantada buscar magosto https://galiciaencantada.com/buscador.asp
APOI (Arquivo do Patrimonio Oral e da Identidade). Buscar magosto
Orella pendella (Ditos, recitados e cancións infantís). Buscar magosto.
O castiñeiro na rede.ttp://www.galicias.com/camba/traballos/t/castineiro.htm
Faltaban as adiviñas, non?
Teño unha coroa e non son rei
vivo nun ourizo e ben dura son.
No magosto todos me queren comer. Que son? (A castaña)
Boto fume cara ao ceo,
dou calor sen ser o sol,
e no magosto son o centro.
Que son? (A fogueira)
No outono dou un froito,
redondiño e saboroso,
e no magosto son famoso.
Que son? (O castiñeiro).
Teño moitos pinchos,
pero non son ourizo de mar;
gardo dentro un tesouro
que che gustará probar.
Que son? (O ourizo da castaña)
Caio das árbores no outono,
son marrón e moi redonda;
se me asan na fogueira,
que rica estou!
Que son? (A castaña)
Sobre as brasas me colocan,
e para non estoupar,
fanme unha pequena ferida
antes de me asar.
Que son? (A castaña)
Outo me vexo no mmeu lugarexo.
Por unha risada, perdín miña anada.
----
"Outo, outo cabaleiro
dalle a risa e caelle o diñeiro"
"Alto foi meu nascimento de doncela recollida;
cando ia para me rir, tal foi a queda que dei
que a casa non máis voltei"
"Altetes, altetes con seus carrapetes;
con o riso que lle deu, todo se perdeu"
Ten pelexo coma a xente,
e é moi boa para comer;
chega polo mes de Santos
e todo o ano a tés.
Alto me vexo
no meu capelexo,
por unha risada
quedeime sen nada.
Alto está,
barbas ten,
ri e solta o que ten .
No aire se cría,
no aire se ten;
bota unha risada
e perde o que ten.
EXPRESIÓNS COTIÁS
Auga de castañas: dise do café frouxo.
Quedar en auga de castañas: algo que non tivo importancia.
Estalarlle a castaña na man: cando un cae na propia trampa.
Non estar para asar castañas: non ter ganas de festa.
Sacarlle as castañas do lume: librar a un dun problema.
Darlle unha castaña: zurrarlle na cara.
¡Toma castaña!: levar un chasco.
¡Pegarse un castañazo!: Pegarse un golpe forte. Estoupou como unha castaña: unha explosión seca.
¡Manda castaña!: Algo que non ten xustificación, que sorprende a un.
